//
you're reading...
Bút ký, Chiến Tranh, góp nhặt cát đá, Hoài Niệm, Kỷ Niệm, Photography, thời đã qua

Nhớ về phóng viên chiến trường Việt Nam Sawada Kyoichi

 

Theo nguyên tác bài viết có đề tựa :

“Độc và đẹp : Tên của cuộc chiến – Nguyễn Quốc Trụ”

 

(Bài viết đã đăng trên tạp chí Văn, như một tưởng niệm của người viết, về người bạn cùng sở, Sawada Kyoichi)

 

Từ văn phòng hãng thông tấn UPI, 19 Ngô Đức Kế, nhảy mấy bước là tới khách sạn Majestic. Một bữa xuống sở, gặp nhiếp ảnh viên người Nhật, Sawada Kyoichi. Tôi bảo anh, tuần trước mới cưới vợ. Anh tròn xoe mắt, nói sao không cho biết. Đám cưới mãi tít Cai Lậy, “many VC there!” Anh bật cười, kéo tôi băng qua đường, lên terrace khách sạn, làm một chầu ăn sáng.

Vòng vo Tam Quốc nãy giờ, duyên do là, tôi không thể quên anh, hoặc anh cũng rứa, cho nên đứa sống, đứa chết đành mượn Majestic là nơi “tái ngộ”, nhớ về những ngày đầu, theo kiểu “ý thức đuổi theo cái chết của ý thức” ( Chaque conscience poursuit la mort de l’autre (Hégel); Simone de Beauvoir trích dẫn, trong Nữ Khách, L’invitée)

Tuy cùng là Mỹ, nhưng hãng thông tấn AP giầu hơn UPI. Lương hậu hĩ hơn. Một số thông tín viên, nhiếp ảnh viên thường coi UPI là nơi học nghề. Khi đã có chút tên tuổi, chờ AP bật đèn xanh, là nhẩy. Tôi vẫn còn nhớ nhiếp ảnh viên Henri Huêt, người Pháp lai, làm cho UPI, sau về AP. Mỗi lần lên Đài, nơi tôi làm việc, anh hay nói chuyện với tôi, và chị Linh, nữ điện thoại viên phụ trách mạch Paris. Bằng tiếng Pháp. Một bữa, anh vừa quay đi, chị Linh ghé tai tôi nói nhỏ: Thằng chả ăn mắm hút ròi, chưa lột lưỡi đã biết tiếng Việt, vậy mà bày đặt! Thực tình, cho tới lúc đó, tôi vẫn nghĩ anh không biết tiếng Việt.

Cách loan tin cũng khác. UPI thường chuyển tin liền, nếu cần, cải chính sau. Tin AP do đó chính xác hơn. Nhân viên cũng nhiều hơn. Đám phóng viên tự do, freelance, thường ghé AP trước. Nếu UPI có hơn được AP một chút gì đó, là nhờ kỹ thuật chuyển vô tuyến viễn ảnh. Ông Hưng, tuy cựu nhân viên bưu điện, nhưng lo về bưu vụ; khi chuyển hình, ông thường để tín hiệu tối đa, vô tình tăng nhiễu. Thời gian đầu, Horst Faas, trưởng phòng hình ảnh AP nghi, gã chuyên viên trẻ UPI “phá”. Anh kêu Iwasa, chuyên viên kỹ thuật của hãng, từ Tokyo qua Sài-gòn, lên Đài kiểm tra chất lượng máy móc, đường dây. Iwasa ăn ngủ trên Đài cả tháng. Anh rất chịu gã chuyên viên trẻ, chịu khó nghe gã bập bẹ “dịch” vừa bằng tay, vừa bằng miệng, truyện ngắn đầu tay của gã sang tiếng Anh, và hỏi cái cô Mai ở trong truyện là cô nào trong số các cô ban ngày anh thường gặp. Mai của tôi, My Mine, khi đó đã bỏ bưu điện qua làm nữ tiếp viên hàng không Air Vietnam.

Trong số những nhiếp ảnh viên UPI, Sawada nổi tiếng nhất, nhưng chẳng bao giờ anh bỏ hãng, dù Horst Faas đã nhiều lần ra dấu. Những ngày Khe Sanh, hình ảnh của Sawada về những ngọn đồi đẫm máu, tên chỉ là những con số (chắc là chỉ cao độ), đã được tờ Paris Match dùng làm trang bìa. Cả số báo là hình của anh. Gần như tháng nào anh cũng được hãng tuyên dương. Bức hình đoạt Pulitzer: một bà mẹ, tay bồng con, tay kia với theo một đứa, mấy đứa lớn bu quanh mẹ, vượt một khúc sông, chạy giặc.

 

1

Sawada Kyoichi bên tấm ảnh được tặng giải Pulitzer năm 1966. Hình anh chụp tại sông Lộc Thương, Bình Định, vào tháng 9.1965.

 

Tôi vừa mới làm cho UPI là đã quen anh. Theo nguyên tắc, tôi luôn luôn phải có mặt tại Đài, phòng hờ những lần gửi hình đột xuất. Một lần ỷ y, tôi về nhà, khi đó ở một con hẻm đường Nguyễn Huỳnh Đức, sau nhà Hội Đồng xã Phú Nhuận. Anh mầy mò kiếm ra được. Khi anh mất, bà vợ có ghé Việt Nam. Hai vợ chồng không con. Tôi đứng nhìn người đàn bà Nhật, chắc cũng ít nói như anh, vẻ xa lạ hờ hững giữa văn phòng hãng. Như chưa được sự giới thiệu của người đã chết, tôi e dè không dám tới nói lời chia buồn, và tôi nghĩ bà cũng chẳng cần. Làm sao giải thích cho bà hiểu nổi, tại sao chồng bà lại chết vì một xứ sở vô tình đến như vậy?

Làm cho UPI, dần dần trong tôi nảy sinh một tình cảm quái gở. Mỗi lần có một phóng viên, nhiếp ảnh viên mới, là tôi tự hỏi, tay này chịu được bao lâu? Lần nhiếp ảnh viên người Nhật, tên Mine, mới tới Sài-gòn, tôi lắc đầu tự nhủ thầm, đúng là tên tiền định! Chân ướt chân ráo, anh đã được “đãi ngộ”: đang ở một đồn binh Mỹ, một chiếc C.130 bay ngang, bị ngay pháo bên dưới cắt thành hai mảnh. Hai năm qua đi, hết hạn, anh trở về Tokyo. Tưởng là thoát, không ngờ anh phải qua Việt Nam, thế hai tuần, cho một đồng nghiệp đi phép. Anh bị chết cháy, trong thiết vận xa M.113, khi trúng mìn.

Kent Potter, được UPI cho làm trưởng phòng hình ảnh, deskman, chỉ việc ngồi lựa hình, đánh caption gửi đi, vậy mà gặp mặt là nghe anh than chán quá, chán quá. Chiến tranh gì mà buồn tẻ thế này! Đúng lúc đó, xây trận Hạ Lào. Anh nhẩy vội ra Trung. Chuyến đó, chiếc trực thăng chở phóng viên báo chí bị rớt, (trúng đạn?), chết đâu mười mấy mạng, trong có anh. Tôi cứ nghe như Thần Chết lắc đầu quầy quậy, giọng bực mình, tao đã bảo ở nhà, vậy mà không chịu, cứ nằng nặc…

Sawada không chết vì cuộc chiến Việt Nam, nhưng sau đó, khi nó chuyển qua Kampuchia. Anh là người, có lúc tôi nghĩ, may mắn, vì luôn luôn có mặt trong những trận đánh lớn, và cứ nhè những khía cạnh cuộc chiến muốn giấu, để mà lột trần ra. Cái xấu, cái ác, có lẽ cũng là chuyện làm xàm, đôi khi chán ngắt, chính vì vậy Thần Chết muốn giấu, cũng nên! Thông thường đám phóng viên Tây-phương, cứ thấy xác chết là “mê”, chụp hình lia lịa. Hình của Sawada là những gì hết đỗi tầm thường, nếu không muốn nói, nhàm chán, y hệt như nếu không có những xác người “bầy ra đấy”, nó vẫn phải “xẩy ra”: hình một người lính VNCH “chán đời”, ngồi thừ, điếu thuốc gắn trên môi, “để đó”. Có vẻ như anh không còn một chút hơi sức, chỉ để kéo một hơi thuốc. Có vẻ như anh chẳng vui gì mà hút thuốc, sau khi người bạn thân vừa tử trận. Hay là anh nghĩ, không biết con vợ “bay bướm” ở nhà có “buồn” vì anh vẫn còn sống… Bản chất ù lì, “tiêu cực” có khi cần thiết cho sáng tạo, hơn là sự hăm hở, sôi sục, muốn “viết”, “chụp”. Hình mấy mẹ con bơi qua sông chạy giặc: vẻ “trơ ra” của thiên nhiên. Vũ Ngọc Phan đã từng chê Nguyễn Tuân: muốn kéo thiên nhiên xuống cho vừa ý con người…

Sự tầm phào…. Sawada chết “lãng nhách” như vậy. Người Kampuchia, lính hoặc không lính, đều không ưa phóng viên nhà báo. Nhưng lại mê cái máy hình, chiếc xe honda… Như đa số phóng viên chết tại đây, họ đều bị giết khi đang chạy xe trên một khúc đường vắng, thường chỉ bởi một con người, “đột nhiên” nổi lòng tham.

Majestic sau đổi tên là Cửu Long. Tôi có lần lẩn thẩn, tại sao không là Văn Tiến Dũng, kỷ niệm một lần ông đã từng ở đây, và phải “bực mình” bỏ đi.

Có lần tôi đã mất cả một ngày trời, chỉ để ‘nhớ cho ra”, tên một tiệm sách: tiệm Lê Phan ở đường Phạm Ngũ Lão, Sài-gòn.

Hình như cái tên là khó nhớ nhất, đối với bộ não con người.

Bởi vì phải mất 30 năm tôi mới nhớ ta tên một cô bạn.

Tên một phóng viên người Nhật.

Và tên một cuộc chiến.

 

******

 

2

Kyoichi Sawada, sinh ngày 22 tháng 2.1936, tại tỉnh Aomori, Nhật . Mất ngày 28 tháng 10.1970. (Ảnh: Horst Faas / UPI 1967)

Sawada mồ côi từ nhỏ, bắt đầu vào nghề khi làm việc tại gian hàng bán máy chụp hình của trung tâm tiếp vụ ở Misawa. Niềm say mê nghiệp nhiếp ảnh khiến anh lên sống ở Tokyo, nơi anh kiếm được việc làm cho hãng thông tấn UPI. Tuy có công việc, chàng trai Sawada vẫn mang nặng mặc cảm: “Nơi đó (Tokyo) chỉ thừa nhận những kẻ sinh ở thành phố, có tiền, có học vị”. Và anh đến chiến trường Việt Nam (vào năm 1965) quyết “trở thành nhà nhiếp ảnh được cả thế giới công nhận, cho cái bọn đang kiêu căng ở hòn đảo biết tay”.

Vào đầu năm 1965, anh thỉnh cầu xin được sang làm việc tại Việt Nam nhưng bị từ chối. Tuy nhiên sau đó anh dùng ngày nghỉ vacation để bay sang chiến trường này. Những tấm hình anh chụp trong chuyến đi đã thuyết phục được UPI bằng lòng phái anh sang làm việc ở Sài Gòn. Nội trong năm ấy, bức ảnh anh chụp cảnh người mẹ Việt Nam cùng bầy con nhỏ bơi qua sông mang lại cho anh giải Pulitzer Prize. Rồi mau chóng được giải nhất trong cuộc thi ảnh báo chí quốc tế World Press Photo, và giải Overseas Press Club Award. Năm 1966, anh thắng giải nhất và nhì trong cuộc thi do World Press Photo tổ chức, rồi một năm sau giành thêm giải khác của Overseas Press Club. Sau khi anh qua đời, Sawada trở thành một huyền thoại ở Nhật. (Truy điệu / Dirck Halstead)

Nguyễn Quốc Trụ

(Nguồn : tanvien.net)

 

 

 

 

 

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Thư viện

%d bloggers like this: