//
you're reading...
góp nhặt cát đá, Truyện ngắn, Vang Bóng Một Thời

Gia đình tôi (1) * Duy Lam

Duy Lam tên thật Nguyễn Kim Tuấn, ông sinh năm 1932 tại Hà Nội, là con ông Nguyễn Kim Hòa và bà Nguyễn thị Thế. Mẹ ông là em gái của Nhất Linh, Hoàng Đạo và là chị Thạch Lam. Duy Lam là thành viên trẻ tuổi nhất, gia nhập Tự Lực Văn Đoàn năm 1958. Lúc đó ông mới 19 tuổi.

Ngoài viết văn, Duy Lam còn là một họa sĩ, ông vẽ rất sớm và mới đây có cuộc triển lãm tranh tại tiểu bang Virginia, Hoa kỳ.

Duy Lam động viên khóa 3 hay 4 Thủ Đức, cấp bậc cuối cùng, Trung tá Quân đoàn I, tù cải tạo gần 13 năm.

Trong tù ông đã bị cùm tới bị thương thối cổ chân. Những năm tháng mới sang Hoa Kỳ theo diện HO vợ chồng ông sống tại Orange County, Nam California, sinh hoạt văn nghệ với nhiều thân hữu địa phương. Sau đó 3 người con gái của ông đã đón ông bà về sống tại Virginia, miền Đông Hoa Kỳ. Tại đây, ông chuyên về hội họa. Căn phòng riêng của ông trưng bày la liệt các họa phẩm của ông. Do lớn tuổi trí nhớ của ông càng ngày càng giảm sút… Sau một lần bị ngã, các con đưa vào nhà thương cứu chữa. Nhưng không lâu sau đó, ông qua đời vào ngày 4 Tháng Hai, 2021 tại thành phố Fairfax thuộc tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ. 

Tác phẩm của Duy Lam:

– Chồng Con Tôi (tập truyện ngắn, 1960)
– Gia Đình Tôi (tập truyện ngắn, 1962)
– Cái Lưới (truyện dài, 1964)
– Nỗi Chết Không Rời (truyện ngắn, cùng viết với Thế Uyên, 1966)
– Ngày Nào Còn Đàn Bà (tập văn vui, 1967)
– Lột Xác (truyện dài, 1968)
– Tuyển Tập Truyện Mới (tập truyện ngắn, 1995)
– Thi tập Chân Mây (thơ, 1996)
– Em Phải Sống (tập truyện ngắn, 1996)
– Where The Cloud Ends (cùng viết với An Nhiên, 2007)

Nhà văn Duy Lam (1932-2021)

GIA ĐÌNH TÔI

Gia đình tôi chia làm hai phe: phe ba tôi và phe mẹ tôi. Dĩ nhiên ngày xưa khi chúng tôi còn nhỏ ba mẹ tôi đã ở cùng một phe để dạy dỗ và đe nẹt chúng tôi. Nhưng thời đó xa lắm rồi. Thỉnh thoảng sau những trận bàn cãi trong gia đình mà kết quả là ba tôi đuối lý, ba tôi lại nhắc lại những kỷ niệm cũ, hồi chúng tôi chưa lớn và bướng bỉnh như bây giờ.

Chẳng hạn:

– Tao có ngờ đâu chúng mày lại biến đổi đến thế! Hồi bé chúng mày cũng đều bình thường như những đứa trẻ khác cả. Tao đọc bao nhiêu sách ngoại quốc mà chưa thấy một bầy con nào kỳ quái đến như chúng mày. Lúc nào cũng như ở trên cung trăng. Rồi mà xem! Sẽ đến lúc chúng mày mở mắt ra.

Em Lan tôi mở to đôi mắt xếch và nheo mũi lại khiến chúng tôi ai cũng mỉm cười. Lan nói thầm qua làn tóc dài của Liên, tuy gọi là nói thầm nhưng cũng đủ để me tôi ngồi ở giường cạnh đó và cả nhà nghe thấy:

– Ba lại sắp kể chuyện lần đầu tiên ba “mở mắt ra”.

Cũng may vì câu nói của Lan nên ba tôi không bắt tội chúng tôi nghe thêm một lần nữa câu chuyện “mở mắt ra” của ba tôi.

Ba tôi im lặng một chút đoạn đánh trống lảng khen một câu không ăn nhập gì đến câu chuyện đang nói:

– Hôm nay rau ngon quá nhỉ!… Ăn rau bổ lắm đấy!

Thường hai phe đối lập trong gia đình tôi hay đối chọi nhau nhất vào những bữa cơm, vì lúc đó gia đình hội họp đông đủ.

Tôi không nhớ rõ từ thời kỳ nào gia đình tôi tách làm hai phe. Có lẽ từ khá lâu, nhưng sự phân chia thành hình rõ rệt nhất là khi tôi mới lớn lên và biết suy nghĩ một chút. Dĩ nhiên tội của tôi nặng nhất đối với ba tôi. Những đứa con khác thì tội cũng đều cũng nặng cả tuy nhiên tội nặng nhẹ thay đổi tùy theo mỗi cá nhân. Còn mẹ tôi thì khác. Ba tôi sẽ mãi mải ngạc nhiên không hiểu tại sao mẹ tôi lại có thể đứng cùng một phía với các con để chống lại chồng. Ba tôi chỉ biết càu nhàu:

– Đàn bà chỉ chiều con. Chiều chúng lắm, cái gì xin cũng cho rồi vào tù cả một lượt vì nợ.

Ba tôi nói đúng một phần nào, gia đình tôi nợ rất nhiều, tuy vì me tôi mà nợ tăng hoài, nhưng chúng tôi vẫn thấy việc mẹ tôi vay mượn là rất phải và hợp lý (nhất là vay để chúng tôi tiêu).

Vậy thì gia đình tôi gồm có hai phe. Phe thứ nhất như tôi đã nói gồm… ba tôi và dưới đây những chi tiết về phe thứ hai:

Phe này gồm: Me tôi, Du cậu con trai thứ nhì, Liên cô con gái thứ ba, Lan con gái thứ tư, Sơn cậu năm, Tuyết, Liễu hai cô cuối và tùy theo trường hợp số người của phe này được tăng thêm, Vân người làm của gia đình, Hằng người em họ của chúng tôi và tôi.

(Con mèo Nina, thuộc loài gia súc và không biết nói, không biết tuyên bố thuộc phe nào, nhưng cũng đã chứng tỏ rõ rệt trong cách “cư xử” là chống đối ba tôi).

MẸ TÔI

Mẹ tôi ngày xưa đẹp lắm. Sắc đẹp đó một phần vì thời gian qua, một phần vì số cân nặng đã tăng lên rất nhiều nên đã giảm bớt đi. Qua những lời me tôi kể lại và những kỷ niệm lúc tôi còn nhỏ, me tôi là một trong những người đàn bà đầu tiên vấn tóc trần, rẽ lệch, mặc áo màu và mang dù Nhật. Chúng tôi còn giữ một vài chiếc ảnh chụp ba me tôi và hai, ba đứa trong bọn chúng tôi. Mỗi khi xem lại ảnh cũ là một dịp để chúng tôi phê bình ba me. Những lời phê bình khôi hài nhất dĩ nhiên là do những người không có trong ảnh. Lan chẳng hạn:

– Có phải bây giờ me mới béo đâu. Ngày xưa me đã có “khuynh hướng” béo cơ mà.

– Láo nào! Trước me béo đẹp.

Trông đôi mắt me dữ quá. Có ông nào bị me thôi miên đi không?

– Suỵt!… Ba nghe thấy đấy. Ba có hay ghen không hở me?

Me chúng tôi cười. Đôi mắt xâu to và hàng lông mi cong dưới đôi mày dậm cũng như cười theo.

– Mẹ không được nói dối đấy. Ba ngày xưa ghen lắm phải không?

– Còn phải nói. Anh còn nhớ mỗi khi đi hội chợ hay đi xem phòng triển lãm nào nếu có ai nhìn me là ba có vẻ bực tức lắm.

Lan dơ một tấm ảnh lúc ba tôi ở Chapa tay cầm một cái ba-toong.

– Các ông sợ ba là phải. Ba cầm ba-toong cơ mà.

Riêng tôi, tôi biết ba tôi rất hay ghen. Những trận cãi nhau giữa ba và me tôi hồi chúng tôi còn nhỏ tuy có làm chúng tôi sợ hãi đôi chút, nhưng chúng tôi lại được lợi. Sau mỗi trận cãi nhau to, sau khi nghe ba tôi gọi me tôi bằng “cô” và me tôi gọi ba tôi bằng “ông” thì me tôi cả quyết xếp quần áo vào va li và lôi cổ chúng tôi về quê bà ngoại. Chúng tôi “bắt buộc” phải nghĩ học và sống những ngày đầy thích thú ở trại cho đến khi ba tôi mò xuống xin lỗi me tôi và làm lành. Ông bảo:

– Lâu không có chúng nó để mắng cũng thấy nhớ!

Me tôi cao hơn mực trung bình đối với người đàn bà Việt, trên một thước sáu mươi. Bà chỉ thấp hơn ba tôi một chút xíu. Đôi vai tròn, khuôn mặt nét đều và đầy đặn của bà trái ngược hẳn với khuôn mặt sương sương toàn những nét gẫy của ba tôi.

Me tôi có nhiều anh trai, nên có lẽ vì thế đã quen thuộc với lối sống bừa bãi nhiều khi kỳ quái của các anh. Nhờ những kinh nghiệm đó bà rất rộng lượng với các con trai không lấy gì làm kiểu mẫu lắm như chúng tôi. Đấy cũng là một tính xấu của bà: Chiều con và rất dễ tha thứ.

Những bạn trai của tôi, của riêng Liên, của Liên nhưng do tôi giới thiệu đến thăm gia đình tôi, nhiều lúc phải ngạc nhiên và bỡ ngỡ vì thấy mẹ tôi trong khi nói chuyện tỏ ra rất thông thạo và hiểu biết về những vấn đề mà các bà mẹ cùng một thế hệ với bà không dám đả động tới: tình yêu hoặc quan niệm sống của phái trẻ và của chính bà.

Bà có thể xen vào câu chuyện:

– Các cô các cậu bây giờ bàn đến yêu đương có vẻ quan trọng lắm. Thời me ấy à…

Liên chớp chớp mắt, đó là một lối điệu đặc biệt của nàng mà Lan gọi là “chớp mắt ngượng ngùng” và kêu lên nho nhỏ:

– Me!

Làm như câu chuyện me tôi sắp kể không nghiêm trang và hợp với một bà mẹ. Lan thì cười có vẻ thích thú và lại còn xúi thêm:

– Yên nào! Chị tưởng chỉ chị mới biết thế nào là mơ mộng à? Em cam đoan thời trẻ ba cũng tán me mất công lắm, phải không me?

Me tôi cười rất tươi. Me tôi không cười bằng miệng mà còn cười bằng cả người. Khi bà cười cũng như khi bà ăn ai cũng thích ngắm.

– Me nhớ dạo me đi xem mặt bác Ba gái hộ bác trai.

Lan và Liên kêu lên:

– Đi xem mặt hộ! Thế bác trai không đi à?

– Không! Khi me về Bác thản nhiên hỏi. “Thế nào? Trông cô ta có được không?”.

Me trả lời. “Em cũng chưa biết. Cũng đường được… Cô ấy ngoan”. Bác Ba bảo: “Cô bằng lòng tôi cũng bằng lòng.”

– Thế me có bằng lòng không?

– Lan dốt quá, nếu me không bằng lòng tại sao lại có bác gái.

– Nói đến chuyện dựng vợ gã chồng cho các con me tôi có một ý kiến khá đặc biệt:

– Lan, Liên ưng ai me gả liền. Miễn là cưới đừng tốn (me tôi lúc nào cũng sợ tốn). Còn con trai thì bao giờ cưới vợ cũng được. Càng muộn càng tốt.

Mẹ tôi là thủ quỹ của gia đình. Không may cho chúng tôi me tôi rất thích tiêu tiền, thích ăn ngon và thích làm người khác ăn ngon. Bọn chúng tôi dĩ nhiên chỉ biết ăn cho khoái miệng. “Sao chúng nó ăn sành thế! Con nhà lính tính nhà quan”. Khả năng thưởng thức món ăn chúng tôi đã cao đến độ ba tôi phải thốt lên câu đó đủ hiểu.

Gia đình tôi trong mấy ngày đầu tháng bao giờ cũng tưng bừng nhộn nhịp. Tiếng gà vịt kêu xen lẫn tiếng dao thớt nghe thật êm tai. Trong bếp lúc nào cũng lúc nhúc những người là người, cả nhà tận lực nặng óc ra để nghĩ xem có món gì ngon cần phải ăn. Điều gì chứ điều đó ai cũng giầu óc tưởng tượng cả. Mặc dầu ba tôi ngăn cản và đe:

– Sao chúng mày không bảo me mời cả phố đến ăn một thể. Có bao nhiêu tiền tiêu cho thật hết. Rồi thì ăn muối.

Nhưng sự đe nẹt của ông không vì thế: ngăn cản ông thưởng thức cùng với mọi người những món ăn ngon và rồi ông cũng phải khen:

– Món tiết canh vịt thì chỉ có me làm ba mới vừa ý. Ngày xưa chú Sáu chỉ ăn những món “chị Năm” làm mới thấy ngon miệng.

Chú Sáu (một nhà văn nổi tiếng), gọi chú như vậy vì chú đứng thứ sáu trong gia đình, là một người sành ăn có tiếng.

Nhưng những âm thanh vui vẻ như tiếng dao thớt và gà vịt đó càng xa dần ngày đầu tháng, càng thưa thớt đi và đến khoảng ngày 18, 20 là im hẳn. Chúng tôi bắt đầu chuyển sang một “rê dim” khác mà chúng tôi đặt cho một cái tên rất thanh tịnh là “rê dim tu tiên”.

Đã quen rồi mà mỗi khi đi học về sau khi quẳng cặp xuống bàn, Lan và Liên lạnh lùng dở báo ra đọc như chưa bao giờ nghe thấy đến chữ “bếp” hoặc biết “làm bếp” là gì cả.

Sơn vì đến tuổi lớn nên ồn ào hơn, hắn kêu lên:

– Lại tu tiên rồi. Sáng rau muống với cà chiều thì ăn gì?

Lan không cười tiếp luôn:

– Cà với rau muống.

Thật giản tiện!

Và đến bữa cơm chúng tôi biết trước thế nào cũng được nghe những lời trách móc của ba tôi về sự ăn tiêu hoang phí.

Tuy me tôi ăn tiêu không tính toán nhưng từ bao nhiêu năm nay bà vẫn giữ chức thủ quỹ như thường. Có vài lần ba tôi bực mình tranh cho bằng được việc chi tiêu trong gia đình nhưng chỉ được ít lâu là ông cùng đành trao trả trách nhiệm phức tạp và phiền toái lại cho mẹ tôi.

Nói rằng mẹ tôi tiêu không tính toán cũng không hoàn toàn đúng vì quả thật lúc bỏ tiền ra mua một món gì hoặc làm một bữa ăn ngon mẹ tôi không nghĩ đến ngày mai có đủ tiền để mua món ăn hay không. Nhưng tiêu rồi mẹ tôi ghi vào sổ cẩn thận lắm.

Me tôi chỉ tính sổ khi nào quỹ đã gần cạn. Cho nên mỗi khi me tôi trịnh trọng mang quyển sổ màu đen, bìa da rất dầy ra ngồi ở giường giữa nhà và gọi Liễu:

– “Liễu mang bút ra đây me tính sổ”.

Thì lúc đó chúng tôi biết là có lẽ còn lâu lắm chúng tôi mới lại được biết hương vị các món ăn trần tục.

Nhiều khi Lan và Liên cũng ngồi quây lấy mẹ tôi và giúp me tôi tính sổ. Trí nhớ me tôi không lấy gì làm dai lắm và nhất là Lan vì ghét quyển sổ đó nên cứ tìm cách giúp me tôi biên vào sổ những món tiêu tưởng tượng.

– Me này! Me có nhớ hôm me đi chợ về me mua ba con gà hay không?

– Đâu! Có hai con thôi đấy chứ!

– Me nhầm rồi! về sau có một con gà mái béo lắm me mua thêm cơ mà!

– Ừ nhỉ!

Kết quả là đến cuối tháng tiền chi tính ra nhiều hơn tiền thu. Mẹ tôi rất ngạc nhiên và băn khoăn mãi:

– Quái! Hay me biên nhầm cả tiền nợ vào đây. Nhất định không phải thế vì tiền nợ me tính riêng cơ mà.

Ba tôi lại được thể nói:

– Me mày thì sổ sách làm gì cho mệt. Tiền có bao giờ để nóng túi đâu. Sợ nó thành “rắn” thành “rết” nên phải tiêu ngay.

Từ đó trở đi Lan và Liên khi nói đến “rắn, rết” là muốn nói đến tiền.

Khi nhiều tiền các con xin me tôi rất dễ nhưng khi tiền trở nên hiếm hoi me tôi khó lắm. Biết tâm lý me tôi Lan, Liên rất khôn ngoan và lựa đúng lúc xin. Khi mẹ tôi ngồi mơ màng nghĩ đến chuyện gì chẳng hạn thì lúc đó hỏi gì me tôi cũng ừ. Lan sẽ vờ hỏi:

– Me! Chốc me mạng lại cho con cái áo nầy nhé!

– Ừ!

– Me mạng nhanh lên đấy nhé để mai con đi học đấy! Me cho con hai chục nhé!

– Ừ!

Đó là một phương pháp rất chính đáng vì sau này me tôi có nhớ ra thì Lan có đủ lý do để bào chữa.

– Chính me cho con tiền mà me còn mắng gì.

Mẹ tôi rất ít khi mắng con cái, nhưng thế không có nghĩa là không bao giờ me tôi mắng ai. Một tháng độ một hai lần vì một chuyện bực mình nào đó me tôi mắng một hai trận một thể. Bất cứ lỗi tại ai không cần biết. Me tôi sẽ lấy người đó làm điểm khởi hành và me tôi mắng lây ra tất cả mọi người trong gia đình. Me tôi lôi hết những lỗi lầm của mọi người từ thưở nào ra nói. Me tôi không thích ngồi một chỗ nên vừa dọn dẹp đồ đạc trong nhà, me tôi đi hết nhà trên xuống nhà dưới và mắng không ngừng trong một hay hai tiếng đồng hồ.

Trong trường hợp đó tốt hơn hết là chúng tôi làm ra vẻ không nghe thấy và coi như me tôi nói những chuyện không liên lạc gì đến ai cả. Vì thế nên sảy ra nhiều chuyện rất buồn cười, chẳng hạn khi me tôi đang nói:

– Mấy cô con gái thì lười ơi là lười. Ăn xong đi học, về nhà quẳng sách là mỗi đứa vớ lấy truyện, lấy báo…

Sơn đùng đùng chạy đến hỏi:

– Me! Cái quần tím dài của con me để đâu?

– Ở trong tủ ngăn dưới cùng ấy.

Đoạn me tôi lại tiếp tục:

-… báo với sách. Nhớn rồi phải học ăn học làm.

Liên chạy ở dưới bếp lên:

– Me! Đậu rán hay kho?

– Kho! Mà cho tương chứ đừng cho nước mắm.

Tài khâu vá của me tôi thì trong gia đình tôi ai cũng công nhận là đến độ rất tinh vi. Người khâm phục me tôi nhất có lẽ là Sơn, vì hắn nhớn quá nhanh nên quần áo cứ sau vài tháng đã chờ me tôi xuống thêm một gấu hoặc nới dài tay. Không những thế me tôi lại giàu óc tưởng tượng. Chiếc áo gối bị rách một chỗ, me tôi lôi trong thúng ra một miếng lụa đỏ chói trước những cặp mắt đầy ngạc nhiên của Lan và Liên.

– Me vá bằng màu này ấy à?

– Gọi Du ra đây me bảo.

Sau đó miếng lụa đỏ được cắt theo một hình thể rất Picasso và vá vào áo gối.

Màn che chiếc cửa sổ nhỏ bị rách, me tôi tháo mấy chiếc xiêm cũ của Tuyết và Liễu và sau đó nhờ tài biến hóa của me tôi chúng tôi đã có một chiếc màn cửa mới màu tím có hoa xẫm rất nhã nhặn.

Lan có một chiếc áo hở cổ mặc trong nhà một nửa màu xẫm và một nửa màu vàng nhạt. Đó là do sự phối hợp giữa hai vạt của hai chiếc áo dài khác màu nhau. Lan và Liên thường khuyên me tôi mở một lớp dạy về khoa “may cắt lập thể”.

Me tôi thường bị các con chê vì tội: “chiếm nhiều chỗ quá”.

– Me! Hôm nay me đi ciné nhé. Con đã lấy riêng cho me hai vé.

– Anh lấy rạp nào thế?

– R.Đ. thì không được, ghế hẹp quá.

– Me ngồi lui ra con ngồi một tí. Giường này người ta làm ra để nhiều người ngồi chứ đâu cho một người.

– Họa sĩ nào vẽ me thì thật tiện, chỉ cần vẽ một vòng tròn thật to…

– Và thêm con số 64 vào giữa.

– Tại sao 64?

– 64 cân mà!

– Hôm nào lôi me đi Bal đi.

– Ví dụ me khiêu vũ thì làm thế nào?

– Me cần gì phải khiêu vũ. Me cứ đứng giữa “pit” là đủ hết chỗ rồi còn ai mà khiêu vũ nổi.

Me tôi chỉ cười.

Tới đây tôi tạm ngưng phần giới thiệu me tôi, vì không lẽ ngoài đời thật mẹ tôi đã “chiếm nhiều chỗ quá” mà ở đây, trên trang giấy này, me tôi cũng chiếm nhiều chỗ quá thì e không tiện.

– Tôi sợ me tôi không bằng lòng vì:

– Lại chỉ phí giấy. Viết nhiều tốn tiền mua giấy, vẫn lại “tốn tiền”, khó mà thay đổi tâm tính được me tôi.

(Xem tiếp kỳ sau)

(Nguồn : vnthuquan.net)

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Thư viện

%d bloggers like this: