Advertisements
//
you're reading...
Colnav Nguyen, Du Lịch, Phóng Sự, Photography, về Quê Hương

Viếng Tháp Bà Ponagar ở Nha Trang * Colnav Nguyen

 

 

Dưới vương triều Panduranga, người Chăm xây dựng các đền tháp trên đồi Cù Lao ở xứ Kauthara, để thờ Nữ thần Ponagar là Mẹ Xứ sở của người Chăm, tên thường gọi là Tháp Bà Ponagar. Di tích có niên đại xây dựng khoảng từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII.

 

DSC_2205_r

Tháp Bà nhìn từ cầu Xóm Bóng trên QL1, cách Nha Trang chừng 2 cây số. Tháp nằm trên đỉnh một đồi nhỏ cách mực nước biển khoảng 10-12 mét, ở ngay cửa sông Cái (sông Nha Trang).

 

DSC_2226_r

Vinh biển từ tháp nhìn xuống. Cầu Xóm Bóng dẫn qua trung tâm thành phố Nha Trang ở bên phải hình.

 

Tháp Bà Ponagar thuộc phường Vĩnh Phước, thành phố Nha Trang, là một quần thể kiến trúc lớn, được phân bố trên 3 mặt bằng: Tháp Cổng, Mandapa (tiền đình) và khu đền tháp. Do biến động của lịch sử, hiện nay khu di tích còn lại 5 công trình kiến trúc ở hai mặt bằng, gồm Mandapa và Khu đền Tháp ở phía trên.

Tổng thể kiến trúc của Po Nagar gồm 3 tầng, đi từ dưới lên trên.

Tầng thấp: Ngang mặt đất bằng là ngôi tháp cổng mà nay không còn nữa. Từ đây có những bậc thang bằng đá dẫn lên tầng giữa.

 

DSC_2212_r

Ở cổng chính vào tháp, tả hữu đều đầy du khách, có lẽ vừa từ xe tour đổ xuống và chắc đang chờ nhận vé để vào cửa.

 

DSC_2211_r

Trong lần đến viếng Tháp Bà, tôi nhận thấy hầu hết khách du lịch đều là người Hoa.

 

DSC_2216_r

Khách từ cổng chính vừa bước vào, liền phải theo các bậc cấp để đi lên.

 

DSC_2215_r

Phía bên trái lối đi lên, có chỗ nghỉ chân và giải khát.

 

Tầng giữa:

DSC_2217_r

Ở tầng giữa hiện chỉ còn hai dãy cột chính bằng gạch hình bát giác, mỗi bên 5 cột có đường kính hơn 1 mét và cao hơn 3 mét.

 

DSC_2214_r

Ở hai bên các dãy cột lớn có 12 cột nhỏ, thấp hơn, tất cả lại nằm trên một nền bằng gạch cao hơn 1 mét. Dựa vào cấu trúc này người ta cho rằng đây vốn là một tòa nhà rộng lớn có mái ngói, là nơi để khách hành hương nghỉ giải lao và sắm sửa lễ vật trước khi lên dâng cúng ở các điện bên trên.

 

DSC_2221_r

Ở mặt hông bên phải của hàng cột nhỏ, mấy cô du khách chọn đây làm nơi để chụp hình cho nhau.

 

DSC_2222_r

Giữa hàng cột lớn có bậc cấp dựng đứng dẫn lên tầng trên cùng. Tuy nhiên những bậc cấp này từ lâu đã không hề được sử dụng.

 

DSC_2213_r

Bậc thang bằng đá ong thấy hiện nay, ở phía nam tháp Bà, rộng lớn hơn, được xây vào thập niên 1960 do nhu cầu du lịch gia tăng.

 

Ở tầng trên cùng, có hai dãy tháp. Dãy tháp phía trước có 3 ngôi, và dãy phía sau vốn có dấu vết của 3 ngôi tháp khác, thế nhưng nay chỉ còn một. Cả bốn tháp còn lại được xây dựng theo kiểu tháp của người Chăm, gạch xây rất khít mạch, không nhìn thấy chất kết dính. Lòng tháp rỗng tới đỉnh, cửa tháp quay về hướng đông. Mặt ngoài thân tháp có nhiều gờ, trụ, đấu. Trên đỉnh các trụ, thường đặt gạch trang trí hoa văn.

 

DSC_2231_r

 

DSC_2232_r

 

DSC_2233_r

Lạ một điều là mấy chỗ tôi chọn tính để chụp vài tấm hình thì đều bị mấy tiểu muội xí trước hết. Buồn quá đi !

 

DSC_2236_r

 

DSC_2237_r

Các tháp Chăm ở đây được xây dựng theo bình đồ hình vuông. Mỗi tháp đều có bốn cửa ở bốn hướng đông, tây, nam, bắc. Ba cửa ở ba hướng tây, nam và bắc chỉ là những ô cửa giả. Riêng cửa phía đông được mở ra và kéo dài như một tiền sảnh.

 

DSC_2238_r

 

DSC_2242_r

Tháp Chính (trái), cao khoảng 23m. Theo các nhà nghiên cứu, niên đại của tháp Chính được xây dựng lần đầu tiên vào các năm 813 – 817 và trải qua những biến cố của lịch sử, tháp đã được xây dựng lại vào khoảng giữa thế kỷ XI.

 

DSC_2251_r

Bên trong tháp là điện thờ hình vuông, chính giữa đặt tượng thờ Nữ thần Ponagar – là phần hồn của di tích. Đây cũng là tượng của Uma (vợ – biểu hiện âm tính của thần Shiva), đến thế kỷ XVII được người Việt tiếp tục gìn giữ và thờ Thiên Y Thánh Mẫu. Ảnh hưởng tín ngưỡng của người Việt nên tượng hiện nay được khoác xiêm y bên ngoài.

 

Trong tháp Chính, đặt tượng thờ nữ thần Ponagar. Theo bia ký, năm 918 tượng thờ được tạc bằng vàng, nhưng năm 950 bức tượng bị quân Khmer cướp đi. Mười lăm năm sau, tức năm 965 vua Sri Jaya Indravaman cho dựng lại pho tượng bằng đá như hiện nay, người Chăm tiếp tục thờ phụng Nữ thần. Đầu thế kỷ XX, người Pháp đã lấy đi đầu tượng và 02 tay. Hiện nay đầu pho tượng Mẫu được phục chế bằng gỗ.

 

DSC_2253_r

Hai bên là bàn thờ Cô và Cậu.

 

DSC_2234_r

Đây là ngôi tháp có quy mô nhỏ nhất. Tháp xây đơn giản, cao 7,1m và hình dáng bên ngoài đã bị hư hại nhiều. Mái xây hình yên ngựa (hình thuyền), hình dáng mái hình thuyền quen thuộc của những cư dân Đông Nam Á hải đảo. Đây có thể là kiến trúc phụ trong quần thể kiến trúc này và thuộc loại muộn, khoảng thế kỷ XI – XII. Tháp thờ thần Skandha – con thần Shiva là vị thần tượng trưng cho sức mạnh, chiến tranh. Theo truyền thuyết của người dân địa phương tháp thờ ông bà Tiều là cha mẹ nuôi của Thiên Y A Na Thánh Mẫu.

 

DSC_2235_r

Bên trong tháp không có bệ thờ mà chỉ có một linga (thạch trụ), và đây là tháp thờ thần Ganesa, thân người đầu voi, con của Shiva. Nhiều tác giả cho rằng linga là linh tượng có hình thù dương vật tượng trưng cho Shiva, dựa theo sự diễn dịch của phương Tây hơi thiên về tình dục. Thực ra, linga tiêu biểu là một trụ đá thấp có ba phần khác nhau tượng trưng cho ba linh thể: phần dưới là hình vuông tượng trưng cho Brahma, phần giữa hình bát giác tượng trưng cho Vishnu, và phần trên cùng hình tròn tượng trưng cho Rudra (hay còn gọi là Shiva). Vì thế gọi là “linh thạch trụ” thì thích hợp hơn.

 

DSC_2239_r

Từ nhiều năm nay, kỹ thuật xây dựng các đền tháp Chăm và phương pháp chế tạo những viên gạch để xây các đền tháp được nhiều người quan tâm.Kỹ thuật xây dựng tháp Chăm hết sức độc đáo. Gạch xây tháp Chăm là gạch loại lớn (có kích thước 0,40m x 0,18m x 0,05m). Đặc điểm của gạch xây tháp là xốp, nhẹ, mềm, dễ tạo hình và không thấm nước nên hầu như không có hiện tượng rêu bám, mà các viên gạch chỉ bị bào mòn theo thời gian, phô ra lõi màu đen, thể hiện những viên gạch được nung ở nhiệt độ cao. Trong khi đó, các viên gạch chúng ta sử dụng trùng tu nặng hơn, dễ thấm nước và giữ nước, tạo môi trường cho thực vật ký sinh dễ sinh sôi, phát triển, như: rêu, dương xỉ… Vì vậy, câu hỏi: Người Chăm đã sản xuất gạch xây dựng tháp như thế nào? Đó là câu hỏi còn bị bỏ ngỏ.

 

Cách xây dựng các tháp Chăm như thế nào? Đây cũng là câu hỏi khiến các nhà nghiên cứu văn hóa Chămpa dày công tìm hiểu và thử nghiệm. Có ý kiến cho rằng người Chăm xưa chồng các viên gạch lên thành tháp, sau đó nung để gạch chín và kết dính với nhau. Ý kiến này không được nhiều người đồng ý. Bởi theo nghiên cứu, các ngôi tháp có tường rất dày, có khi dày một đến hai mét, nhưng nhiệt độ nung của các viên gạch khá đều nhau. Vì vậy, các nhà khoa học cho rằng: Người Chăm xưa nung gạch rồi mới đem xây dựng các đền tháp, sau đó mới chạm trổ hoa văn trên tường, gạch mà dấu vết chạm trổ dang dở còn được lưu giữ ở Mỹ Sơn (Quảng Nam) và Dương Long (Bình Định). Việc hiểu biết về phương thức nung gạch và kỹ thuật xây dựng tháp Chăm là một đòi hỏi cấp thiết hiện nay. “Cần phải có sự hiểu biết sâu sắc về vật liệu cũng như kỹ thuật xây dựng đặc biệt trước khi thiết kế tu bổ, tránh sự không tương thích để kéo dài tuổi thọ cho vật liệu và kết cấu tháp”

 

DSC_2240_r

 

Thật ra giữa các viên gạch xây dựng tháp Chăm vẫn có một lớp kết dính rất mỏng. Các chuyên gia Ba Lan sau khi phân tích cơ lý, thành phần hóa, thành phần khoáng đã cho rằng gạch được nung trước khi xây tháp, chất liệu thu được giữa hai viên gạch còn dính nhau, không giống với chất viên gạch. Vậy chất kết dính đó là gì? Điều đó đã khiến các học giả trong và ngoài nước nghiên cứu về đền tháp Chăm mải miết đi tìm câu trả lời. Tìm hiểu ở hậu duệ của người Chăm cũng chưa có câu trả lời xác đáng vì họ cũng không nhớ tổ tiên mình xây dựng các đền tháp như thế nào. Ngay từ đầu thế kỷ XX, H.Parmentier đã cho rằng người Chăm xây tháp bằng một loại chất kết dính thực vật với mạch xây rất mảnh như dán các viên gạch với nhau. Qua những nghiên cứu, phân tích, thử nghiệm, ngày nay các nhà khoa học cho rằng: Có thể ngày xưa người Chăm dùng nhựa thực vật, là những loại cây có sẵn ở vùng đất này, như: cây bời lời hoặc cây dầu rái để làm chất kết dính các viên gạch xây đền tháp (loại cây có nhiều ở miền Trung và Tây Nguyên, ngày nay vẫn được sử dụng trong đời sống như: dùng để trát thuyền thúng…), hay có thể sử dụng mật mía trộn với nước cây xương rồng nghiền nát tạo nên chất kết dính.

Cho đến nay, dù có nhiều lý giải khác nhau, nhưng cách thức sản xuất gạch, chất liệu gạch, chất liên kết, kỹ thuật xây dựng tháp Chăm vẫn là điều bí ẩn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, du khách trong và ngoài nước.

 

DSC_2243_r

Khách ngồi nghỉ chân không làm gì khác hơn ngoài nhìn vào cellphone hoặc tự sướng với nhau, ví dụ hai cô ngồi ở góc ghế.

 

DSC_2248_r

Tôi đang săn hình thì tình cờ bắt gặp một tiểu muội mặc áo dài Việt, nhưng lai “xì dầu,” với cổ kiểu xường sám, còn hai cánh tay thì để trần gần tới nách, đang tạo dáng để chụp hình. Còn nữa, dây quai nón của cô thì cột có vẻ hơi bị lạ. Tự nhủ, ngu sao không chụp ké nhỉ, thế là click một .. vài phát để bi giờ có chuyện mà bình phẩm.

 

DSC_2246_r

Không biết tiểu muội này có biết mình đang “được” chụp hình lén không. Muội tảng lờ thì tôi cũng tỉnh bơ chụp tiếp.

 

DSC_2245_r

Dám đây là diễn viên điện ảnh Hồng Kông lắm ! Hình như tên Lung Tung Beng thì phải ?

 

Đọc báo mạng nghe người ta than phiền về những du khách người Hoa từ lục địa, nào là ồn ào, xả rác, khạc nhổ .. nhưng những người tôi thấy tại đây, tuy cũng xi lô xi la tiếng Hoa nhưng hầu hết họ cũng như mọi du khách khác : có trật tự, vệ sinh .. Hay họ là người Đài, dân Singapore, từ Hồng Kông, mà cũng có thể họ từ các đô thị lớn ở lục địa nước Tàu nên cách hành xử văn minh hơn, hay lần này cũng những người từ vùng sâu vùng xa trong lục địa đã thi đậu bài “công dân giáo dục” nên mới được cho đi du lịch ra nước ngoài.

Thấy không thể lưu lại lâu hơn để chụp thêm hình vì đi đâu cũng là người với người, ngoài ra khắp mười phương bốn hướng đều nghe thứ ngôn ngữ “lạ,” có hiểu chi mô, nên tôi đành phải rút lui sớm ! Tôi cảm thấy bị lạc lõng ngay chính trên quê hương mình.

 

(Loạt hình thực hiện vào ngày 10 tháng 12, 2019)

.

(Trích nguồn từ wikipediaditichkhanhhoa.org.vn)

.

.

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Advertisements
Advertisements
%d bloggers like this: