Hai ngày Mỹ chạy đua giải cứu phi công bị bắn rơi ở Iran

Quân đội Mỹ đã triển khai một trong những chiến dịch giải cứu táo bạo và tốn kém nhất lịch sử để cứu phi công F-15E trên đất Iran.

Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 thông báo các lực lượng Mỹ đã giải cứu được thành viên còn lại trong tổ lái tiêm kích đa năng F-15E bị phòng không Iran bắn rơi. Ông khẳng định những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ca ngợi đây là “một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ”.

Chiến dịch tìm kiếm cứu hộ được triển khai ngay sau khi tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn hạ ở khu vực sâu trong không phận phía nam Iran hôm 3/4.

Phi công buồng trước nhanh chóng được giải cứu sau vài giờ. Sĩ quan điều khiển vũ khí ngồi buồng sau, người được ông Trump mô tả là “một đại tá rất được kính trọng”, đã mất tích. Điều đó khiến quân đội Mỹ phải gấp rút huy động nguồn lực quy mô lớn để tìm kiếm phi công, một phần do lo ngại cục diện đàm phán sẽ thay đổi nếu Iran bắt sống được người này.

Hai quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ với CNN rằng phi công này mang theo súng ngắn, bộ phát tín hiệu định vị và hệ thống liên lạc bảo mật, đồng thời phải liên tục di chuyển để trốn các mũi truy lùng của lực lượng Iran.

Vì lo ngại bị đối phương phát hiện, đại tá Mỹ không thể liên tục phát tín hiệu vô tuyến cho đồng đội xác định vị trí. Có thời điểm, ông phải leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m so với mực nước biển để tránh gọng kìm truy đuổi của các dân quân Iran.

Sĩ quan Mỹ cuối cùng ẩn nấp trong một khe núi. Vị trí của ông được các đặc vụ Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định bằng nguồn lực riêng, sau đó chuyển lại cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc để đưa ra quyết định hành động. Đây cũng đánh dấu lần đầu Mỹ điều động quân nhân đặt chân lên lãnh thổ Iran kể từ đầu xung đột.

“Trong vòng 8 tiếng sau khi xác định được vị trí, chúng tôi đã xây dựng xong kế hoạch hành động. Trong 12 tiếng sau đó, chúng tôi đã triển khai lực lượng vào Iran”, một nguồn tin tình báo Mỹ tiết lộ với Fox News.

Theo tiết lộ từ các quan chức Mỹ, hàng trăm binh sĩ cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ và hàng chục máy bay từ các quân chủng đã tham gia chiến dịch. Quy mô nhân sự và số lượng phương tiện được huy động khiến chiến dịch trở nên đặc biệt hiếm có.

“Đây là những điều chúng ta chỉ thấy trong phim. Khi câu chuyện chính thức được công bố, tôi nghĩ mọi người sẽ bất ngờ. Đây là chiến dịch có thể được ghi vào sách sử”, Jennifer Griffin, nhà báo chuyên về chiến sự của Fox, bình luận về chiến dịch sau khi tiếp cận các nguồn tin Lầu Năm Góc.

Một quan chức Mỹ mô tả cho biết chiến dịch giải cứu được chia làm hai giai đoạn, gồm bao vây khu vực và tiếp cận mục tiêu. Hoạt động diễn ra trong nhiều giờ, kéo dài từ đêm sang ngày, thay vì được tiến hành chớp nhoáng trong đêm như các chiến dịch giải cứu thông thường.

Đặc nhiệm SEAL Team 6 hải quân Mỹ và Delta của lục quân được giao nhiệm vụ tiến vào khu vực mục tiêu để giải cứu phi công, trong khi tiêm kích và các phương tiện yểm trợ hoạt động liên tục để kiểm soát không phận và ngăn lực lượng Iran tiếp cận. Các nguồn tin quan chức Mỹ khẳng định không xảy ra giao tranh trực diện giữa đặc nhiệm Mỹ và lực lượng Iran.

Song song với hoạt động quân sự, CIA triển khai chiến dịch đánh lạc hướng, tung thông tin sai lệch rằng phi công Mỹ đã được giải cứu từ lâu và đang được sơ tán khỏi Iran bằng đường bộ. Chiến thuật này nhằm gây nhiễu loạn và kìm hãm quá trình truy tìm của lực lượng Iran.

Khi các đơn vị Mỹ hội quân tại khu vực phi công ẩn nấp, không quân Mỹ tiến hành không kích và tuần tra để bảo đảm hành lang an toàn. Máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper và các hệ thống trinh sát liên tục theo dõi, sẵn sàng tấn công nếu lực lượng Iran tiến gần.

Chiến dịch cũng đòi hỏi thiết lập đường băng dã chiến trong lãnh thổ Iran để phục vụ rút quân. Dữ liệu đối chiếu địa lý cho thấy địa điểm này dường như nằm ở phía nam thành phố Isfahan, một trong những đô thị chủ chốt của Iran. Quân đội Mỹ đã triển khai ít nhất hai máy bay vận tải đặc nhiệm MC-130J Commando II đến đây, sẵn sàng đưa đặc nhiệm và phi công F-15E rời khu vực.

Tuy nhiên, trong quá trình chờ đợi, hai máy bay MC-130J đã gặp sự cố và không thể cất cánh.

Bộ chỉ huy chiến dịch sau đó phải điều động 3 vận tải cơ dự bị đến sân bay dã chiến để sơ tán lực lượng. Đặc nhiệm Mỹ phá hủy hai máy bay MC-130J, mỗi chiếc có giá xuất xưởng khoảng 114 triệu USD, nhằm ngăn chúng rơi vào tay Iran. Hình ảnh hiện trường còn cho thấy một hoặc hai trực thăng hạng nhẹ AH/MH-6 Little Bird, có giá 2-7 triệu USD tùy phiên bản, bị cháy rụi.

Giới chức Mỹ không công bố nguyên nhân dẫn tới sự cố. ABC News dẫn lời hai quan chức giấu tên cho biết các phi cơ Commando II bị mắc kẹt trong nền cát, trong khi quân đội Iran tuyên bố đã bắn hạ “ít nhất một vận tải cơ C-130 và hai trực thăng của Mỹ”.

Quân đội Mỹ cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Ông Trump nói rằng đại tá phi công F-15E bị thương nặng, nhưng đang được điều trị và sẽ phục hồi sức khỏe.

Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.

Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.

Các quan chức Mỹ và giới chuyên gia nhận định đây là chiến dịch có độ phức tạp hiếm thấy, bắt nguồn từ hàng loạt yếu tố như địa hình núi non hiểm trở, phi công bị thương, áp lực truy đuổi từ đối phương, phải triển khai lực lượng vào sâu trong lãnh thổ thù địch.

Theo Griffin, chiến dịch này vượt trội cả về quy mô lẫn mức độ rủi ro so với những đợt giải cứu của quân đội Mỹ trong quá khứ.

“Đây là hoạt động rất khác thường. Chúng ta đã giải cứu phi công giữa ban ngày, sau 7 giờ hiện diện trong lãnh thổ Iran. Tất cả binh sĩ tham gia đã thể hiện tài năng và sự dũng cảm tuyệt vời”, Tổng thống Trump cho hay.

Thanh Danh (Theo CNN, NYT, Fox, WSJ)

Phi công Mỹ được huấn luyện thế nào khi tiêm kích bị bắn rơi

Các phi công Mỹ được huấn luyện theo quy trình SERE gồm 4 bước, giúp tăng khả năng sống sót và cơ hội giải cứu khi bị bắn rơi trong lãnh thổ địch.

Truyền thông Mỹ ngày 3/4 đưa tin một tiêm kích F-15E của nước này bị bắn rơi ở tây nam Iran và hai phi công trong buồng lái đã phải phóng dù thoát hiểm. Đây được coi là lần đầu tiên một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2.

Quân đội Mỹ sau đó đã phát động chiến dịch tìm kiếm cứu nạn quy mô lớn và lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu một phi công. Tuy nhiên, phi công thứ hai ngồi phía sau có vai trò điều khiển vũ khí vẫn mất tích, nhiều khả năng đang lẩn trốn sự truy tìm của các lực lượng Iran để chờ lực lượng giải cứu. Hai phi công thường phóng ghế gần như đồng thời, nhưng có thể bị tách nhau sau khi mở dù do ảnh hưởng từ gió và các yếu tố khác.

Theo giới chuyên gia, các phi công tiêm kích Mỹ thường được huấn luyện kỹ lưỡng về kịch bản xấu nhất là phải thoát ly khỏi máy bay. Họ không chỉ được đào tạo về cách phóng ghế thoát hiểm mà còn cách sinh tồn khi hạ cánh xuống lãnh thổ thù địch.

“Bạn sẽ nghĩ trong đầu kiểu ‘trời ơi, mới hai phút trước mình còn ngồi trong buồng lái tiêm kích, bay với tốc độ hơn 800 km/h, vậy mà một quả tên lửa vừa nổ chỉ cách phi cơ vài mét'”, cựu tướng không quân Mỹ Houston Cantwell, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, mô tả.

Theo ông Cantwell, đây là lúc phi hành đoàn gặp nạn sẽ bắt đầu thực hiện quy trình họ được huấn luyện để tăng khả năng sống sót trước khi tiếp đất. Quy trình này gọi là SERE, viết tắt của Sinh tồn, Né tránh, Kháng cự và Thoát hiểm.

“Những thông tin quý giá nhất bạn thu thập được chính là trong lúc đang lơ lửng trên không”, Cantwell cho biết. “Đó là lúc bạn có góc nhìn tốt nhất để quyết định nên đi về đâu, hoặc cần tránh những khu vực nào khi chạm đất”.

Cantwell có khoảng 400 giờ bay chiến đấu, bao gồm các nhiệm vụ tại Iraq và Afghanistan, từng trải qua quá trình huấn luyện kéo dài về kỹ thuật tiếp đất bằng dù trong điều kiện khắc nghiệt. Ông cho biết ngay cả khi phi công có dù, việc tiếp đất vẫn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương ở bàn chân, cổ chân và chân.

Khi tiếp đất, việc đầu tiên là tự kiểm tra bản thân đang ở trạng thái nào, còn cử động không, có thể di chuyển hay không. Sau đó, người sống sót cần đánh giá tình hình, xác định vị trí hiện tại, liệu có đang ở sau phòng tuyến đối phương hay không, có thể ẩn náu ở đâu và làm cách nào để liên lạc với đơn vị.

“Cố gắng né tránh lực lượng truy lùng của đối phương càng lâu càng tốt”, ông Cantwell nói. “Và nếu ở trong môi trường sa mạc, tôi sẽ tìm cách kiếm nước”.

Đồng thời, các đội Tìm kiếm và Cứu nạn Chiến đấu (CSAR), gồm những binh sĩ và phi công được huấn luyện chuyên sâu, luôn trong trạng thái sẵn sàng, sẽ xuất kích để tìm kiếm dấu vết phi công.

“Điều đó mang lại cảm giác yên tâm rất lớn, khi bạn biết họ sẽ làm mọi thứ có thể để đến cứu mình”, Cantwell nói. “Nhưng đồng thời, họ cũng sẽ không lao vào một nhiệm vụ tự sát”.

Trong bối cảnh đó, chính phi công gặp nạn cũng có thể góp phần tăng khả năng được giải cứu an toàn. “Khi ở dưới mặt đất, ưu tiên hàng đầu của tôi là ẩn mình, vì tôi không muốn bị bắt”, ông nói. “Tôi sẽ tìm cách di chuyển đến một vị trí dễ sơ tán”.

Đó có thể là mái nhà ở khu vực đô thị hoặc bãi đất trống đủ để trực thăng hạ cánh tại vùng nông thôn. Theo ông, việc di chuyển sẽ an toàn và hiệu quả hơn vào ban đêm.

Lực lượng tìm kiếm có những phương pháp rất tinh vi, không chỉ giúp tìm máy bay mà còn cả phi công gặp nạn, Ravi Chaudhary, cựu trợ lý bộ trưởng quốc phòng Mỹ dưới thời ông Joe Biden, nói. Phi công sau khi tiếp đất cần lập tức tìm chỗ ẩn nấp an toàn và đảm bảo “lực lượng cứu hộ có thể nhận biết vị trí của mình, bằng mắt thường hoặc thông qua liên lạc”.

“Quan trọng nhất là làm điều đó mà không để lộ vị trí của mình trước lực lượng thù địch”, ông nhấn mạnh.

Các phi công Mỹ thường được trang bị bộ dụng cụ nhỏ đặt dưới ghế phóng hoặc gắn trên bộ đồ bay để hỗ trợ sinh tồn trong thời gian chờ được giải cứu.

“Trong đó sẽ có những nhu yếu phẩm cơ bản, nước uống và một số trang bị sinh tồn”, ông nói. “Ngoài ra còn có thiết bị liên lạc, radio, những thứ giúp họ phát tín hiệu và tăng khả năng được giải cứu nhanh nhất có thể”.

Cantwell cho biết khi lái tiêm kích F-16, ông còn mang theo một khẩu súng ngắn.

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cho hay Mỹ đang tiến hành chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn với sự tham gia của trực thăng Black Hawk và máy bay C-130 Hercules. Truyền thông nước này cho hay các quan chức cảnh sát và quân đội đã treo thưởng 10 tỷ toman (gần 60.000 USD) cho bất cứ ai tìm thấy phi công Mỹ và giao nộp cho giới chức.

Như Tâm (Theo AFP, CNN)

(Nguồn : vnexpress.net)