Tôi viết vì tôi là một người tị nạn chiến tranh, xa cách quê hương và gia đình.
Tôi viết vì tôi tin rằng những câu chuyện là cầu nối giữa tổ tiên và con cháu tôi. Tôi viết vì tôi tin rằng những câu chuyện là di sản quan trọng nhất mà chúng ta có thể truyền lại. Tôi viết vì tôi đã bị tổn thương bởi chiến tranh và tôi muốn biến nỗi đau đó, kết hợp với kỹ năng viết, thành nghệ thuật. Tôi viết vì tôi đã nhiều lần bỏ dở việc viết lách nhưng không thể tránh khỏi việc tôi luôn quay trở lại với nó.
Tôi viết vì khi viết, tôi chia sẻ những điều tốt đẹp nhất của bản thân với thế giới.
I write because I am a refugee of war, estranged from land and family.
I write because I believe stories are a bridge between my ancestors and my children. I write because I believe stories are the most important inheritance we can pass on. I write because I have been traumatized by war and I want to take that pain, combine it with craft, and make art. I write because I have quit writing many times and inevitably I always return to it.
I write because when I write—I share my best self with the world.
Ðể tóm gọn 35 năm đầu tiên của cuộc sống người Mỹ gốc Việt, tôi nghĩ đến mái nhà. Không chỉ theo ý niệm – và ý nghĩa về một cộng đồng được xây dựng trên nền tảng của sự mất mát và tái định cư – mà là gạch và vôi vữa để xây nhà thực sự. Những vùng lân cận nơi tôi lớn lên. Những căn phòng nơi cất giữ biết bao kỷ niệm.
Có thể nền kinh tế suy thoái do bởi thị trường nhà cửa bị sụp đổ. Có thể mới đây nhà của tôi đã đóng hồ sơ tái tài trợ. Hoặc hai lần tu sửa lại chỉ trong vòng chưa đến 14 tháng.
Nhưng khi nghĩ lại 35 năm đã qua, tôi không ngừng tìm về những mái nhà nơi gia đình tôi đã từng sống qua và nhớ lại mỗi nơi nói lên một câu chuyện về nước Mỹ gốc Việt của chúng tôi.
* * *
Mái ấm đầu tiên của chúng tôi là một căn chung cư ở Huntsville, Alabama. Chúng tôi sống nơi đây một năm sau khi được bảo trợ lãnh ra khỏi trại tỵ nạn ở Fort Chafee, Arkansas. Nhờ máy điện toán và sự mầu nhiệm của Google Maps, tôi dò tìm lại được căn chung cư. Nó xấu xí, buồn tẻ, và nằm trụt vào từ một ngã tư lớn.
Tôi nghĩ đến cha tôi trở về sau mỗi ngày làm công việc rửa chén bát, còn mẹ thì từ một trường đại học cộng đồng. Tôi hình dung đến chị và anh tôi ở tuổi 5 và 7, sung sướng được tha hồ nói tiếng Việt sau một ngày ở trường mà mắt luôn mở trố nhưng miệng lại ngậm câm. Còn tôi thì sao? Chỉ mới là một trẻ sơ sinh. Một bài báo kể rằng tôi là người Việt đầu tiên ra đời ở tiểu bang Alabama.
Ở Alabama, chúng tôi chỉ là những nhà tiên phong bất đắc dĩ không hơn không kém.
* * *
Mái ấm đầu tiên thực sự thuộc chúng tôi là một căn thuê ở Gardena, California. Cha mẹ tôi dọn về California ngay khi khả năng cho phép, để được hưởng nắng ấm và đoàn tụ với bà con thân thuộc. Một lần nữa, nhà chúng tôi nằm ngay trên một con đường lớn, xe cộ qua lại đông đúc, và tôi biết mẹ tôi cứ thường xuyên thấp thỏm sợ chúng tôi bị xe đụng.
Hồi còn sống ở đó tôi vẫn còn quá nhỏ nên hầu hết ký ức chỉ liên quan đến thời thơ ấu. Tôi nhớ lần đầu tiên được ngồi trên Big Wheel, xem phim quái vật vào những dịp nghỉ lễ, dự những tiệc sinh nhật dành cho trẻ con. Thuở ấy mẹ tôi làm việc văn phòng, còn cha tôi thì làm chủ một cửa tiệm bán tủ giường.
Một ngày nọ tôi lái xe ngang qua ngôi nhà cũ đó. Bây giờ nó đã sơn lại màu khác và chung quanh có thêm một lớp rào. Điều làm tôi kinh ngạc nhất là nó trông nhỏ làm sao. Tôi thấy buồn cười nghĩ đến hai căn phòng chật hẹp và chiếc giường ba tầng mà cha tôi tự đóng cho chúng tôi. Anh tôi nằm sát trần đến nổi có thể đưa tay chạm phải.
Ở Gardena, chúng tôi đổ dồn tất cả cho cuộc sống.
* * *
Căn nhà tôi biết rõ hơn hết là một căn nhà duplex, hình hộp, màu vàng, nằm ở mạn Bắc thành phố Long Beach, California. Nó không thuộc loại mỹ miều nhất ở trong khu vực hết sức tráng lệ này nhưng ít ra chúng tôi cũng được sở hữu nó. Mãi tới bây giờ nhìn lại tôi vẫn thấy đó là một phép lạ, cha mẹ tôi mua được nhà chỉ 5 năm sau khi chúng tôi đến định cư trên xứ sở này.
Căn nhà này là trọng tâm của chúng tôi. Chúng tôi lớn lên ở đây, lấy được bằng lái xe, tốt nghiệp trung học, rồi lên đại học. Ngôi nhà chứng kiến cuộc hôn nhân của anh chị tôi, sự ra đời của ba cháu trai và một cháu gái. Một thế hệ người Mỹ gốc Việt thứ ba đang hình thành.
Ðiều nổi bật nhất về ngôi nhà ba phòng ngủ với một vườn cây ăn trái lớn này là, biết bao người đã sống qua trong nhiều năm tháng. Vì chúng tôi đều là dân tị nạn nên mẹ tôi có liên hệ với nhiều người từ Việt Nam mới sang trong hai thập niên 80 và 90. Từ một bà cô vượt biên bằng thuyền, đến một cặp vợ chồng son với một em bé mới sinh, đến một người anh em họ ở trọ để học nội trú y khoa. Nói chung, có ít nhất là 20 người đã từng gọi nơi đây là nhà.
Chúng tôi đã bén rễ ở Long Beach.
* * *
Xong đại học, đám trẻ tụi tôi dọn đi tứ tán. Anh tôi lên Oregon, chị ở lại Nam California, còn tôi kiếm được việc ở Oakland, California và sống trong một ngôi nhà tồi tàn mà ngói trên mái cái sụt cái còn, khiến nó trông như một lão già lôi thôi lếch thếch.
Dầu rằng đây không phải là lần đầu tiên tôi ra sống tự lập mà chính là lần đầu tôi phải sống xa nhà. Ở vùng Temescal, tôi khám phá thêm nhờ đi bộ, hiểu cách sử dụng phương tiện công cộng, and radical politics. Tôi say mê chốn này, nếu không muốn nói rằng yêu.
Về sau tôi dọn đến một chung cư tân thời nằm ở Lake Merritt, nơi đèn tím chạy vòng quanh hồ trông như một cái vòng xuyến đeo tay. Chính nơi đây mà tôi theo học lớp viết văn, quyết định trở thành nhà văn, và tìm đến một cộng đồng bè bạn và giới nghệ sĩ trong tổ chức Vietnamese Artists Collective.
Ở Oakland, tôi trưởng thành.
* * *
Trong chuyến du hành đầu tiên mà cũng là duy nhất về Việt Nam, mẹ tôi và tôi ở lại trên cùng con phố nơi mà bà và ba tôi đã sống trước khi họ vượt biên. Ðó là Quận 3, và cũng như những khu vực khác ở Sài Gòn, đây là một nơi huyên náo và sinh động, hàng quán san sát, sạp bán thực phẩm khắp nơi, trẻ con nô đùa và xe gắn máy phóng ào ào.
Mẹ tôi muốn tôi hiểu thêm về bà, về cuộc chiến và gia đình. To show me loss, mẹ tôi dẫn tôi đến ngôi giáo đường nơi ba mẹ tôi làm lễ thành hôn, đi thăm mộ ông bà, thăm lại ngôi nhà chúng tôi từng làm chủ rồi bỏ lại mà đi. Ðó là một căn lầu ba tầng đúc bằng xi-măng khiến nó trông có vẻ ngầu và cách biệt.
Một hôm cởi xe đi cùng với người anh em họ, chúng tôi chạy ngang qua một tòa nhà xây bằng bê-tông. Anh ấy cho biết đấy là một bệnh viện nơi anh chị tôi ra chào đời, anh tiếp, “Lẽ ra mầy cũng ra đời ở đó.” Nghe vậy tôi thấy hơi căng. Anh ấy như cảm được niềm cảm kích của tôi và rù máy dọt đi.
Ở Sài Gòn, tôi tưởng tượng đến một đời sống chưa hề được biết đến.
* * *
Tôi lại trở về Long Beach, với ngay chính ngôi nhà nơi tôi khôn lớn. Bây giờ nó trông khác đi nhiều. Không phải khác ở lớp sơn và sàn nhà mà tôi mới thay sau này, hay cái skylight làm sáng sủa cái hành lang một thời bị âm u, cũng không khác ở cái studio tân tiến do chính tay tôi làm để ngồi viết bài này.
Chính sự trống vắng của căn nhà mà nay nó trở nên khác lạ. Anh tôi cùng gia đình hiện sống ở Oregon. Chị tôi cùng ba con dọn qua Hawaii. Thời gian đã làm thay đổi người Mỹ gốc Việt chúng tôi; chúng tôi không còn có người ngoài đến cùng sống chung và đã nhiều năm không hề có ai dọn đến.
Giờ đây chỉ còn tôi và cha tôi, nay đã 74 tuổi, tai đã lãng và bước đi khập khiểng sau một cơn đột quỵ mà ông phải trải qua vài năm trước đây. Mẹ tôi không còn nữa, bà ra đi hồi Tháng Ba vừa qua, ba năm rưỡi sau một trận đột quỵ nặng.
Ðây là lễ Tạ Ơn, Giáng Sinh và Tết Ta đầu tiên của chúng tôi thiếu vắng bà.
Trở lại Long Beach, chúng tôi học để chấp nhận sự mất mát.
* * *
Một ngày nào đó, tôi sẽ đem rao bán căn nhà này hoặc đem cho thuê. Tôi muốn đến sống gần nước. Có thể tôi sẽ dọn trở về vùng Vịnh. Or live out a dream và sang sống ở một nước khác.
Tôi mơ tưởng đang bước đi nơi khu dinh điền cổ Bluff Park ở Long Beach. Hoặc sống trên một con đường đẹp đẽ có hàng cây viền hai bên ở vùng Alameda xinh tươi. Lái xe đi trên các thành phố cuồng nhiệt như Mexico City, Paris hay Sài Gòn.
Trong căn nhà sắp đến, câu chuyện về người Mỹ gốc Việt của chúng tôi vẫn còn là đề tài để viết.
Không rõ nguồn
thân tri 
Thảo luận
Không có bình luận