Thúy Vy dịch
Ảnh : Thomas Laird
Tọa lạc trên một hòn đảo giữa hồ nước phía sau Cung điện Potala tại Lhasa, Tây Tạng, đền Lukhang, hay “Ngôi đền của thần rắn”, là một không gian thiền bí mật do Đức Đạt Lai Lạt Ma tạo nên vào thế kỉ 17. Trong hàng trăm năm, không ai ngoài bản thân Đức Đạt Lai Lạt Ma được đặt chân đến ngôi đền này.
Các bức bích họa sống động bao phủ những vách đền miêu tả các hành giả yogi trong những tư thế rất phi lý, các đạo sư và các vị vua, cầu vồng bao quanh các khối pha lê và sinh thực khí khai sinh thế giới. Các bích họa này vốn để khai tâm cho Đạt Lai Lạt Ma thực hành yoga và Mật tông theo giáo lý Dzogchen (Đại Viên Mãn) của Phật giáo Tây Tạng, nên rất ít ai được xem chúng.
Tuy nhiên, giờ đây thế giới đã có thể tiếp cận những hình ảnh của các bức bích họa cổ xưa trên, nhờ công của nhiếp ảnh gia Thomas Laird, người đầu tiên được chụp ảnh bên trong thiền thất thiêng liêng này vào mùa xuân năm 1986. Collection Wellcome vừa tổ chức một triển lãm mới tại London có tên Tibet’s Secret Temple: Body, Mind and Meditation in Tantric Buddhism (Ngôi đền bí mật ở Tây Tạng: Thân thể, Trí óc và Thiền định trong Phật giáo Mật Tông). Triển lãm trưng bày các bức ảnh kĩ thuật số cỡ thực của các bích họa đền Lukhang và những lời giáo huấn bí truyền của chúng. Bản thân ngôi đền được xây dựng như một mandala ba chiều, một bố cục hình học thiêng liêng thể hiện thế giới vũ trụ Phật giáo, với ba tầng lớp đại diện cho ba cấp độ giác ngộ – thực tại bên ngoài, trải nghiệm nội tâm, và một chiều kích siêu việt vượt ra khỏi không gian và thời gian.
“Mặc dù là một kho tự liệu hình ảnh về những giáo pháp bí truyền nhất của Tây Tạng, đền Lukhang lại không nổi tiếng ngay cả với cả những ai thường xuyên lui tới Tây Tạng hay những người nghiên cứu Phật giáo Mật Tông”, Ian Baker, đồng giám tuyển triển lảm và một học giả về Phật giáo Tây Tạng, đã phát biểu với Hyperallergic. Thậm chí nhóm người ít ỏi biết về đền Lukhang biệt lập, không cửa sổ này và từng thấy các bích họa ngay tại ngôi đền này cũng sẽ không chiêm ngưỡng được một cách chi tiết bằng bản sao kĩ thuật số ảnh của Laird trưng bày tại triển lãm.
“Những lớp véc ni được phủ tiếp nối đợt này đến đợt khác lên bề mặt các bích họa gốc đã làm chúng ngày một tổn hại, và giờ đây người ta đã lồng khung kính lên chúng”, Baker giải thích. “Bên trong thiền thất rất âm u, và rất khó nhìn thấy chi tiết phức tạp, trừ phi đem đèn pin vào rọi”.
Laird đã chụp hàng ngàn khung ảnh riêng cho mỗi bức bích họa, sau đó tạo ra những bản sao kĩ thuật số cỡ thực đặt trước các hộp đèn, một số bức to đến 3m×9.1m. Triển lãm của Wellcome cũng bao gồm 120 món vật liên quan đến Phật giáo Tây Tang, gồm tranh cuộn, tượng, và bản thảo.
Các bích họa hé lộ một phương diện khác của thực hành Phật giáo Tây Tạng, trực tiếp đối lập với truyền thống tu hành mà hầu hết mọi người gắn với Tây Tạng. Những bức bích họa này tôn vinh việc thực hành giáo lý Mật Tông và yoga của Tây Tạng, một bí mật ẩn giấu lâu đời. “Nhưng như Đức ngài Đạt Lai Lạt Ma từng nói với tôi khi dư luận về việc công bố các hình ảnh này của Lukhang mới rộ lên: ‘Thời kì giấu diếm đã qua và không còn phù hợp trong xã hội phương Tây nữa. Trừ phi những thực hành này trở nên được nhiều người biết tới hơn, còn không chúng sẽ hoàn toàn mất đi. Đó mới là một đại bi kịch”, Baker phát biểu. “Nhìn chung, những tu sĩ trông giữ Lukhang đều rất ủng hộ nỗ lực của chúng tôi ghi lại các bích họa và chia sẻ những hình ảnh này với thế giới bên ngoài”.
Ý tưởng đứng sau việc kiến tạo những bức bích họa này là của một người Tây Tạng, ngài Desi Sangye Gyamtso, lúc đó là đại diện chính trị cho Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 5 và là người phát hiện ra Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 6. Ông nổi tiếng trong việc bảo tồn các thành tựu cao nhất của nền văn minh Tây Tạng, dù đó là nghệ thuật, y học hay giáo pháp.
“Tôi nghĩ ông ấy sẽ hài lòng khi điều kiện thế giới đã tiến bộ đến mức những giáo huấn như thế giờ đây có thể công khai thể hiện mà không sợ kiểm duyệt”, Baker nói. “Đáng tiếc rằng Tây Tạng vào thời của ông ấy không như vậy, vì ông đã nhanh chóng bị chặt đầu theo lệnh một lãnh đạo chính trị đối lập. Đối với các bích họa đang trưng bày tại một bảo tàng hiện giờ, tôi nghĩ ông ấy sẽ nhận ra tinh thần hiện thân của bảo tàng ngay trong gốc từ museum, vốn có nghĩa là ‘places of the muses’ (nơi của những nàng thơ) – vì chính đền Lukhang cũng đóng một vai trò tương tự như một nơi truyền cảm hứng”.
Đại thành tựu giả Kumaripa nhận “mật chú tiên tửu” từ một dakini (Không Hành Nữ). Người ta tin rằng dakini có nhiệm vụ dẫn lối cho các thành tựu giả đạt đến giác ngộ. Vị Siddha (Tất-đạt) này hứng cam lồ bằng một chiếc tách sọ, tượng trưng cho sự vị tha và bất tử của tâm giác ngộ. Như Đức Đạt Lai Lạt Ma từng nói: “Tâm giác ngộ như một thứ thần dược màu nhiệm… mọi đức hạnh đều từ tâm đó mà ra… Ta nên dốc mọi nỗ lực để phát huy, bảo vệ và triển dưỡng nó”.
Theo giáo lý Dzogchen (Đại Viên Mãn), tâm giác ngộ ấy nhìn thẳng vào bản chất căn cốt của nó, nhận thức được rằng nó chẳng khác gì so với tâm của Đức Phật. Như Lạt Ma Shabkar từng viết: “Tâm bình thường này, hoàn toàn tự nhiên và không do làm ra mà có, chẳng gì khác hơn chính là Phật Tâm vô biên. Những nỗ lực phân tích và luyện tập sẽ chẳng bao giờ khám phá được bản chất thiên bẩm, cốt lõi của tâm này”.
Người ta tin rằng các Naga, hay Lu – những vị thần mang thân rắn, sống dưới nước – là thần canh giữ những kho báu trần gian lẫn những kiến thức tâm linh. Vị Naga nữ này tay cầm một viên norbu, hay ngọc ước, đang bùng cháy, là biểu tượng cho năng lượng chưa được khai thác của trí tuệ con người.
Trong Mật Tông có hình ảnh chiếc khung cửi để mô tả giáo lý. Những đường ngang và dọc chỉ sự đan xen giữa Niết bàn và Luân hồi, giữa linh thiêng và trần tục, trong khi thế giới như một tấm thảm thêu của những giấc mơ. Hình trên thể hiện cảnh đạo sư, cũng là người thợ dệt Tantipa với vô số Tất-đạt và tôn giả vây quanh. Như Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ hai từng viết: “Vạn vật tồn tại đều phụ thuộc lẫn nhau. Về bản chất, cơ sở của sự tồn tại chính là Hư Không. Hãy tu dưỡng nhân sinh quan này; và ý thức rằng thế giới là hão huyền, như tạo vật của một nhà ảo thuật”.
Bích họa này minh họa một loạt những thực hành huyền bí và các viễn tượng tương ứng. Chuỗi hình ảnh trên là một ẩn dụ thị giác về các giáo huấn Mật Tông, cho rằng thông qua việc giải phóng những thói quen của nhận thức, ta có thể biến đổi chính thế giới này. Các bích họa ở đến Lukhang đã mang đến cho các thế hệ các Đạt Lai Lạt Ma một chỉ dẫn bằng minh họa trên con đường họ đạt đến giác ngộ.
Một Thangka Y học khác phác thảo các kênh năng lượng và các điểm hội tụ của chúng (hay còn gọi là chakras) bên trong cơ thể. Một hành giả yogi đang thực hành Tummo, hay thuật yoga nội hỏa. Như Đạt Lai Lạt Ma thứ bảy từng viết: “Năng lượng sống sinh ra từ trong thân hay ngoại thân đều được thu về kinh mạch trung ương, khiến ngọn lửa huyền bí bên trong bùng cháy… Những chữ cái AH và HAM rực sáng, rơi xuống và rung động, đưa ta đến cuối con đường nguyên thủy của Minh Sát và Cực Lạc. Ánh sáng từ ngọn lửa huyền bí này tỏa chiếu trăm hướng, triệu khẩn Phật phước vô biên”
Hình trên là từ đoạn giữa của vách tường phía Bắc đền Lukhang, minh họa một số kĩ thuật yoga được sử dụng để phát triển hệ thống nadis, hay các kinh mạch bên trong cơ thể người. Một khi năng lượng sống chảy thông suốt trong cấu trúc giải phẫu tinh vi này, tâm sẽ được giải phóng khỏi ràng buộc với các tế bào. Trong lành và sáng rõ, tâm sẽ trải nghiệm những hình ảnh đột ngột xuất hiện, thí dụ như những mạng lưới chói lọi đa sắc như cầu vồng, được mô tả ở góc dưới hình.
Nhiều ghi chép Mật Tông có nhắc đến những phương pháp để đạt đến huyễn thân, hay “Thân cầu vồng”… Bức họa này cho thấy bằng cách nào, về căn cơ, mọi hình tướng đều chỉ là màn đùa bỡn, hay trò chơi của Cực quang Tâm thức. Ở những mức độ thực hành cao nhất của Mật Tông, những hành giả yogi thực sự có thể đạt được huyễn thân và dùng nó để đem lợi lạc cho vô số chúng sinh. Chữ khắc trên vách ghi rằng: “Dưới bầu trời quang đãng, hãy nằm ngửa, dùng một tấm vải che mặt và dõi theo chuyển động của mặt trời… Khi ánh mặt trời chiếu vào gian phòng tối, hãy để nó rọi lên một bình bằng đồng chứa đầy nước… Ánh sáng, tia nắng và cầu vồng [phản chiếu từ một khối pha lê] nên được nhìn nhận [như sự hợp nhất giữa hư không và hình tướng].”
Padmasambhava (Liên Hoa Sanh), một hiền nhân Ấn Độ, đã giới thiệu Phật giáo Mật Tông đến với Tây Tạng vào thế kỷ thứ 8. Đa phần công việc của ngài là điều phục những chướng ngại trong tâm người Tạng lẫn trên lãnh thổ Tây Tạng, mở đường cho việc lan rộng một giáo lý dựa trên khả năng hoàn thiện của tâm linh con người. Hình này cho thấy Padmasambhava đang thuần phục một yêu quái bản địa, là một hình ảnh nhân cách hóa cho những lạc lối về tâm linh.
Rishis, các nhà tiên tri Ấn Độ cổ, là thủy tổ của giáo lý Mật Tông rất phát triển tại Tây Tạng sau thế lỷ thứ 7. Các thành tựu giả của giáo lý Mật Tông này để râu tóc dài và vận da thú hay quấn vải choàng rộng. Họ đại diện cho trạng thái giải phóng khỏi những quy tắc xã hội thông thường và không vướng bận với sở hữu vật chất. Trong hình, có vị mang đai thiền chéo qua vai.
Nguồn : soi.today
Thảo luận
Không có bình luận