//
you're reading...
Cao Nguyên Lộc, Không gian, Khoa Học, Mạo hiểm, Thời Sự, Thiết kế

Con người qua 20 năm trên trạm không gian

Cao Nguyên Lộc thuật theo bài viết “Humans have been living on the space station for 20 years” của Ashley Strickland, đài CNN, đăng ngày 2.11.2020.

Khi phi hành gia William Shepherd của NASA và hai nhà du hành không gian Yuri Gidzenko và Sergei Krikalev của Nga vào Trạm Không Gian Quốc Tế (International Space Station – ISS) hôm 2 Tháng 11, 2000, họ trở thành những người đầu tiên trong số nhiều người đã từng sống trên phòng thí nghiệm bay trên quỹ đạo, cách Trái Đất 227 dặm.

Kể từ lần ở lại đầu tiên kéo dài 136 ngày của toán Expedition 1, trạm không gian trong hai mươi năm qua trở thành nơi mà con người liên tục lên cư ngụ, nghiên cứu khoa học và tạo nền tảng cho cuộc thám hiểm không gian trong tương lai. Trạm không gian ISS từng tiếp nhận 241 cá nhân từ 19 quốc gia và đòi hỏi sự cộng tác của 15 quốc gia cho việc tạo dựng nó.

Các phi hành gia từng thực hiện hơn 227 cuộc đi bộ ngoài không gian để xây dựng và bảo trì trạm, trong đó có cuộc đi bộ ngoài không gian năm 2019, lần đầu tiên với toàn phi hành gia phái nữ, gồm Christina Koch và Jessica Meir.

Hai nữ phi hành gia, Christina Koch và Jessica Meir.
Christina Koch từng ở trên trạm không gian trong thời gian kỷ lục 328 ngày. (Photo by Sergei ILNITSKY / POOL / AFP) (Photo by SERGEI ILNITSKY/POOL/AFP via Getty Images)

Trả lời phỏng vấn trong cuộc họp báo vào hôm Thứ Năm, 27 tháng Mười vừa qua, phi hành gia Krikalev nói rằng, khi toán Expedition 1 mới đến, trạm “rất mới, rất sạch, trống trải hơn nhiều so với bây giờ.” Là toán đầu tiên, họ khởi sự với những công việc căn bản như bật sáng các ngọn đèn, chuẩn bị thức nóng nào đó để uống vì họ đã mất hai ngày ngồi trong khoang phi thuyền con nhộng Soyuz của Nga chở họ đến đây.

Nghe có vẻ đời thường là thế nhưng suốt thời gian trên trạm thật ra họ không hề có được một ngày nhàn rỗi, theo lời thuật của Shepherd hôm Thứ Năm. Mỗi ngày với họ là một loạt những thách thức mới mà họ phải làm cho hết các thứ kê sẵn trong danh sách, cho việc thiết lập và chuẩn bị trạm trong tình trạng sẵn sàng cho các phi hành gia sẽ đến ngụ trong tương lai.

Nhưng họ bắt đầu một truyền thống vốn được giữ liên tục trong suốt 20 năm qua, đó là ngồi xuống ăn chung với nhau trong ba buổi mỗi ngày.

Truyền thống ăn chung giúp kết chặt tình cảm giữa các thành viên và quan sát nếp sinh hoạt bình thường trong khi mái ấm của họ lớn bằng một sân banh đang bay trên quỹ đạo Trái Đất với vận tốc 17.500 dặm/giờ.

Nữ phi hành gia Kate Rubins nói trong một cuộc họp báo hôm Thứ Sáu từ trạm không gian, “Thật là vinh dự lớn lao đối với chúng tôi vì lên đây vào đúng dịp kỷ niệm năm thứ 20 của trạm. Tất cả chúng tôi đều cảm thấy mình được may mắn. Chúng tôi tổ chức một tiệc mừng đơn sơ. Trên trạm ISS, chúng tôi thật sự thích thú được tập hợp nhau lại và cùng ăn tối. Và ba chúng tôi sẽ cùng nhau từ cupola nhìn ra để tri ân cả, Trái Đất lẫn trạm không gian.”

Cupola là đài quan sát có bảy cửa sổ trên trạm không gian, nơi các phi hành gia có thể chiêm ngắm 16 lần mặt trời mọc và 16 lần mặt trời lặn mỗi ngày.

Cô Rubins, cùng các phi hành gia Nga Sergey Ryzhikov và Sergey Kud-Sverchkov, đáp lên trạm hôm 14 Tháng 10. Đây là chuyến lên trạm thứ hai đối với Rubins và Ryzhikov.

“Vì dịp kỷ niệm rơi vào ngày Thứ Hai, chúng tôi sẽ ăn mừng qua sự cố gắng làm việc,” Kud-Sverchkov nói. “Và chúng tôi sẽ không quên những người đã từng bay lên đây trong 20 năm qua và tất cả 63 đoàn thám hiểm đã đến đây trước chúng tôi. Chúng tôi thật sự tri ân họ.”

Một phòng thí nghiệm trên quỹ đạo Trái Đất

Rubins nói, kể từ lần lên trạm ở trước đây vào năm 2016 xem ra không thấy thay đổi gì nhiều ngoại trừ bây giờ có nhiều dụng cụ khoa học và nhiều loại thí nghiệm mới hơn.

Vào thời gian đầu của chương trình trạm không gian, công việc chủ yếu tập trung vào việc ráp nối và xây dựng trạm. Sau khi hoàn tất vào năm 2011, việc tập trung mới chuyển sang lãnh vực khoa học.

Hơn 3.000 khảo cứu khoa học từ các nhà nghiên cứu sống ở 108 nước khác nhau đã được thực hiện trên trạm không gian. Lãnh vực khảo cứu bao gồm khoa học không gian, sinh học, sinh lý học con người, khoa học vật lý, khoa học vật liệu, hoạt động giáo dục và thực hiện các kỹ thuật hữu ích nhờ sự vô trọng lực.

Học sinh từ tiểu học đến bậc đại học có thể tham dự các cuộc đàm thoại với các phi hành gia ở trên trạm, gửi lên các thí nghiệm của mình và học về tác dụng của sự vô trọng lực.

Hằng triệu bức ảnh các phi hành gia chụp từ cupola của trạm đã giúp vào việc đối phó với thiên tai, giúp nghiên cứu về Trái Đất và sự thay đổi khí hậu.

Trong khi việc khảo cứu thực hiện trên trạm không gian hé lộ ánh sáng nơi một số sự kiện, gồm phản ứng của cơ thể con người đối với sự thiếu vắng của trọng lực, nó cũng hữu ích trong việc cải thiện đời sống của chúng ta trên Trái Đất.

Qua các thí nghiệm trên trạm, chúng ta học được cách tinh lọc không khí và nước uống ở trong nhà chúng ta, phát triển sự tiến bộ về việc chữa bệnh từ xa, cải tiến việc điều trị vết thương với plasma lạnh và tìm ra phương thức chữa trị cho các bệnh như ung thư.

Hiện tượng mới cũng từng được khám phá trên trạm không gian như dòng chảy phản ứng ra sao trong không gian và ngọn lửa nguội cháy liên tục như thế nào, ngọn lửa vốn cháy ở nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ của một ngọn đèn cầy và có thể được áp dụng để giảm chất thải của động cơ trên Trái Đất.

Những đầu tiên và những đột phá

Trạm không gian từng là nơi xuất phát của nhiều điều đầu tiên của khoa học. Vật thể đầu tiên được in ba chiều (3D-printed) trên trạm không gian xảy ra vào năm 2014. Cô Rubins xếp chuỗi DNA trong không gian đầu tiên vào năm 2016. Và trạng thái thứ năm của vật chất, gọi là Bose-Einstein condensate, được sản xuất trong không gian bởi Cold Atom Lab của NASA trên trạm vào năm 2018.

Các phi hành gia học cách trồng rau diếp và rau xanh trên không gian. Xà lách trồng trên không gian đầu tiên vào năm 2015. Nay họ trồng cả củ cải trên trạm. Điều này ngày nào đó có thể áp dụng để giúp các phi hành gia tự trồng trọt thực phẩm cho chính họ trong các sứ mạng thám hiểm vào không gian sâu thẳm.

Các phi hành gia cũng nghiên cứu về sức khỏe của chính họ trong không gian. Thiếu vắng trọng lực, cơ thể con người trải nghiệm những thay đổi về nhãn quan, sự nhận thức và cơ năng vận động cũng như sự thoái hóa của xương và bắp thịt. Các phi hành gia trên trạm không gian phải thể dục hai lần mỗi ngày hầu làm nhẹ bớt tình trạng thoái hóa của xương và bắp thịt, và thường xuyên thu thập dữ kiện về chính họ để hiểu rõ hơn về những thay đổi mà họ trải nghiệm.

Anh em sinh đôi cùng trở thành phi hành gia không gian, Mark và Scott Kelly.

Điều này gồm Twin Study, cuộc nghiên cứu đột phá mà phi hành gia Scott Kelly trải qua 340 ngày liên tục trên trạm không gian. Mọi thứ thay đổi dù nhỏ nhặt nhất được so sánh với người anh em sinh đôi Mark Kelly, người làm việc trên Trái Đất. Ông Mark cũng là phi hành gia của NASA và nay đang tranh chức thượng nghị sĩ liên bang đại diện cho Arizona.

Kết quả nghiên cứu cho thấy sức khỏe con người có thể duy trì hầu như không thay đổi mấy trong một năm trong không gian. Nhưng cũng tiết lộ những khu vực cần phải cảnh giác khi chuẩn bị cho các sứ mệnh dài ngày hơn trong không gian hoặc vào nơi xa thẳm hơn, như du hành lên Hỏa Tinh.

Hướng vào tương lai

NASA vừa chứng thực trạm không gian đến 2024 và phần thiết bị của trạm cho đến 2028, và họ kỳ vọng trạm sẽ trở thành nơi mang lại những kết quả khoa học vào những năm sắp tới, cô Rubins nói.

Tuy nhiên không chỉ chuyên về các thí nghiệm khoa học mà thôi, phi hành đoàn mỗi tuần còn phải làm công việc bảo trì thường lệ, thay cơ phận và sửa toilet. (Cuối cùng thì vừa có được một cái thiết kế theo nhu cầu của phụ nữ.)

Toán phi hành hiện thời cho biết nếu được thì họ ước được thấy trạm tăng thêm thể tích bằng cách ráp thêm khoang. Nga sẽ đưa lên không gian Module Nauka, tiếng Nga nghĩa là “khoa học”, khoang đa dụng có thể ở được, vào Tháng Tư tới. Còn Mỹ thì có kế hoạch ráp thêm các khoang có tính cách thương mại vào trạm không gian.

“Chúng tôi hoan nghênh việc thêm các khoang, bất kỳ khoang loại gì, miễn sao họ có chỗ để bốc xếp hàng hóa,” Rubins nói.

Toán phi hành cũng chuẩn bị nghênh đón toán Crew-1 của NASA được phóng lên từ phi thuyền SpaceX vào ngày 14 Tháng 11, khiến tổng dân số của trạm sẽ tăng lên thành bảy người. Bốn phi hành gia mới đến là Victor Glover Jr., Michael Hopkins, Shannon Walker thuộc NASA, và Soichi Noguchi của Nhật, họ lên trạm theo chương trình Commercial Crew program.

Chương trình Commercial Crew của NASA có thể gia tăng số phi hành gia ở trên trạm, điều có nghĩa thêm nhiều thí nghiệm khoa học và ngay cả các loại thí nghiệm mới có thể xảy ra trong môi trường vô trọng lực duy nhất này.

Trạm không gian cũng đang được dùng để thí nghiệm khoa học trong khi NASA đang chuẩn bị đưa nhân loại trở lại mặt trăng trước năm 2024, qua chương trình Artemis, cũng như một sứ mạng tương lai của con người là bay lên Hỏa Tinh.

Hình minh họa trạm không gian Gateway, một tiền đồn của con người trên quỹ đạo mặt trăng.

“Chúng ta đang sử dụng ISS cho việc chuẩn bị bay lên sao Hỏa,” Michelle Rucker, trưởng toán Mars Architecture team của NASA nói hồi Tháng Chín. “Hành trình dài đi lên Hỏa Tinh rồi trở về không khác chi môi trường vô trọng lực của trạm không gian.”

Ngoài sự sống cô lập và phơi nhiễm dưới các tia vũ trụ mà các phi hành gia phải đối mặt, trạm không gian cũng cung cấp kinh nghiệm đối với các thiết bị hoạt động lâu bền khi phác họa ý niệm về cái gì là đòi hỏi cho chuyến bay lên sao Hỏa.

Hơn nữa, trạm không gian chứng tỏ điều gì xảy ra khi các nước hợp tác với nhau để cùng thám hiểm và học hỏi về không gian.

Hướng về phía trước, phi hành gia Shepherd tin rằng một chuyến bay lên Hỏa Tinh hoặc nơi nào khác trong Thái Dương Hệ đòi hỏi những con tàu lớn vốn đòi hỏi dựng ráp trên quỹ đạo, với những cuộc làm việc ngoài không gian bởi sức người lẫn bằng máy móc robot. Nó cũng đòi hỏi công việc, tốn phí và sự hợp tác của nhiều quốc gia.

“Nếu nhìn kỹ vào trạm không gian, nó chính là bản thảo gợi cho ta cách thế nào để thực hiện.”

Sources : cnn.com

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Thư viện

%d bloggers like this: