//
you're reading...
góp nhặt cát đá, Nhạc, Văn Hóa Nghệ Thuật

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn nói về các ca khúc Sài Gòn cũ

 

 

Hoàng Ly / Kiến Thức Phổ Thông

Năm 1993, đời sống âm nhạc ở Sài Gòn nói lên hiện tượng Karaoke với sự lấn át của các bản nhạc Sài Gòn cũ, nhiều người yêu thích nhạc giật mình vì phương tiện văn hóa đại chúng hiện đại này đã tạo cơ hội ngàn vàng cho loại nhạc “sến” tràn ngập không gian. Chẳng lẽ ca khúc Sài Gòn trước 75 chỉ là như thế? Ba tập tình khúc Trịnh Công Sơn ra đời là một sự cải chính. Việc ấy gợi ý cho tôi, một người yêu nhạc, tìm kiếm anh hỏi chuyện về ca khúc Sài Gòn xưa, cốt để mình và những người giống như mình, không sống ở Sài Gòn thời ấy, có một cái nhìn đại khái và chuẩn xác về một quá khứ dù muốn dù không vẫn hiện diện cách khác trong đời sống hôm nay.

HL: Nói chuyện cũ dễ mênh mông, vậy xin anh nói ngay: anh nhớ đến những tên tuổi nào?

TCS (nghĩ một phút): Đầu tiên là Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Cung Tiến. Phạm Duy bàng bạc trong tất cả đời sống âm nhạc, đặc biệt tràn ngập từ 1960 trở đi. Rồi một số nhóm: nhóm Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An, Từ Công Phụng (tạm gọi là nhóm trẻ); nhóm Hữu Thành, Văn Phụng (tiền chiến); nhóm “boléro” Hoàng Thi Thơ, Duy Khánh, Y Vân – Y Vũ và Trần Thiện Thanh, Thanh Sơn, Trúc Phương. Cũng phải kể đến Nguyễn Hữu Thiết (bố của ca sĩ Hồng Hạnh, Phạm Trọng Cầu (anh mang về một số bài từ Paris: “Em ra đi mùa thu” … ) Tôi và một số bạn khác đi vào thanh niên, sinh viên, trí thức là chủ yếu.

HL: Trong những tên anh vừa nêu, ngoài Phạm Duy và anh ra, tôi và các bạn tôi ở Hà Nội yêu Cung Tiến, Phạm Đình Chương, cũng có thích Vũ Thành An chút chút …

TCS: Y Vân thật đáng kể với “Lòng Mẹ”, Ngô Thụy Miên giới trẻ thuộc nhiều, loại nhạc êm êm và Từ Công Phụng “Bây giờ tháng mấy?” Còn một số nữa, phải ngồi một lúc, đào óc rồi mới nhớ ra.

HL: Tôi nghĩ cái gì lưu được trong ký ức mình là đáng kể. Anh nhận xét thật ngắn gọn về Phạm Duy như thế nào?

TCS: Phạm Duy phát triển dân ca, đưa đến một màu sắc khác, cập nhật hóa, làm nó thoát ra khỏi thân phận cũ của nó (khác với dòng dân ca hơi thấp, không phát triển, như Hoàng Thi Thơ …)

HL: Nói cách khác, dân ca ở Phạm Duy đã được đô thị hóa?

TCS: Hiện đại hóa. Gần gụi giới trẻ thành phố. Ông còn thêm giai điệu và lời cho dân ca. Một con người tài năng, thông minh. Điểm thứ hai, không ai phổ thơ hay bằng Phạm Duy. Thời kỳ sau, ông phổ thơ rất nhiều. Bài thơ nào qua tay ông là nổi tiếng. Một nhà ảo thuật về phổ thơ.

HL: “Tiếng sáo thiên thai”, “Ngậm ngùi” … tuyệt vời. Ngoài Bắc hồi chiến tranh tôi nghe lén đài Sài Gòn, mê hai bài này lắm … Thế nhưng đạo ca, tâm ca, tục ca có đóng góp gì không?

TCS: Chỉ có tính cách phong trào, giai đoạn, vui chơi ngôn ngữ không bền. Như tục ca ông viết trong các buổi sinh hoạt của giới trẻ, trong lúc du ca … nhân đây nhớ đến nhóm du ca với Nguyễn Đức Quang, cũng nổi tiếng.

 

 

HL: Cung Tiến tôi thấy đặc biệt … Chắc ở chất cổ điển?

TCS: Cung Tiến cũng có nền tãng rất vững, bán cổ điển, màu sắc Tây Phương.

HL: Ăn khách nhất, chắc cũng như bây giờ, là loại nhạc “sến” ?

TCS: Thanh niên, sinh viên thích nghe Từ Công Phụng, Vũ Thành An, Ngô Thụy Miên, Y Vân – Y Vũ … Đại chúng đô thị thích cái gì dễ nghe, bình dân, nhạc eo éo, tức là nhạc mà có người gọi là “sến”. Thời nào cũng vậy. Tất nhiên sến cũng có nhiều bậc. Nhóm “boléro” còn là bậc trên.

HL: Những loại nhạc như thế có đóng góp gì không?

TCS: Điều quan trọng là nó đúng với tâm lý của thời đại nó. Như vậy là cũng có đóng góp. Nhiều nhạc sĩ trẻ hôm nay vẫn khai thác một số motif của loại nhạc êm êm (người ta có thể nói ngay bài này giông giống Từ Công Phụng, bài kia giông giống ai đó …).

HL: Nói về ca từ. Anh thấy ai làm lời đẹp?

TCS: Phạm Đình Chương, Phạm Duy, Cung Tiến.

HL: Tức là lớp trước. Các lớp sau có vẻ không chăm sóc lắm đến lời?

TCS: Có thể có nhưng không tới.

HL: Vì sao?

TCS: Các lớp sau, lời có thể thơ mộng (poétique) nhưng chỉ nghe đường được không có chiều sâu, tâm tình không mở ra chân trời mới. Có lẽ vì hoàn cảnh sống: đời trước sống chậm, sáng tác theo cảm hứng; đời sau sống vội vã phải sáng tác để sống phải cạnh tranh để tồn tại, phải luôn có mặt để không bị quên. Ngay Phạm Duy về sau nghĩ không kịp lời, phải phổ thơ. Chính tôi cũng phải bảo đảm mỗi năm phải có một tập nhạc và một băng nhạc, có năm phải hai.

HL: Nhưng lời của anh đâu có bị tầm thường, thậm chí nhiều người còn coi anh thành công chủ yếu lời hay – hay thơ.

TCS: Tôi có cách làm việc: năm nay tôi đi đây đi đó lấy mưa lấy nắng cho năm sau. Tôi tích lũy gối đầu.

HL: Từ nãy anh chưa nói đến dòng ảnh hưởng của nhạc Pop Âu-Mỹ?

TCS: À, phong trào này có trung tâm là trường Taberd, rồi vườn Tao Đàn. Đỉnh cao là các “Đại hội nhạc trẻ” rất thành công. Một số nhạc sĩ trẻ như Lê Hựu Hà từ chỗ dịch lời bài hát nước ngoài rồi làm nhạc Pop-Rock Việt Nam.

HL: Hình như người Việt Nam cho đến hôm nay vẫn không hợp với rock?

TCS: Môi trường ở đây (điều kiện kinh tế, điều kiện sống) không đủ chất pop-rock. Vả lại các top-hit nước ngoài có lẽ cũng thỏa mãn người yêu rock rồi.

HL: Ca khúc Sài Gòn trước 75 thiếu chất hùng tráng – cái mà ca khúc miền Bắc thời kỳ ấy dư thừa?

TCS: Chỉ có loại nhạc nhà binh do các nhạc sĩ quân đội viết cho quân trường. Nhưng ngoài Bắc lại không có dòng nhạc đấu tranh: căm hờn, thiết tha, mơ ước, kêu gọi. Đến bây giờ sinh viên vẫn thích những bài những bài đấu tranh dạo ấy, như bài “Nối vòng tay lớn” vẫn là bài hát tập thể trong sinh hoạt thanh niên. Bây giờ có tổ chức sáng tác bài hát tập thể, nhưng viết không được. Không có không khí.

HL: Anh có theo dõi công việc của các nhạc sĩ cũ sau khi họ ra nước ngoài?

TCS: Khoảng 10 năm đầu rời nước họ còn viết được, cảm hứng đau thương của những ngày vượt biên vẫn còn nóng hổi. Sau đó yếu dần, hiện nay thì bế tắc.

.

.

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Advertisements
Advertisements
%d bloggers like this: