//
you're reading...
Khoa Học, NHÓM HUẾ, Tùy Bút, về Phật pháp

Quantum Physics

 

Hồ Đăng Thuận

 

Nhóm Huế nhỏ bé mà đầy thú vị. Thỉnh thoãng vào đây để được đọc những bài viết nhiều ý nghĩa và công phu.. Khá nhiều bài viết đầy thích thú của anh Thái Huỳnh,, hoặc các reports có minh họa sống động và lời bàn dí dõm của các anh Viễn Cẩm và LCHoằng…, Và gần đây, Bát Nhã, Vượt trên NhịNguyên, Vật lý Lượng Tử nhức đầu nhưng thâm hậu của anh anh Nguyễn Hoàng, chị Tống Mai và anh Đỗ Tùng. Xin cám ơn tất cả.

Từ các bài của anh chị HN/TM/ĐT, xin cho phép T góp mấy lời, có thể không dính dáng gì, bàn loạn mấy cho vui:

Thường chúng ta nhìn/phán đoán sự vật/hiện tượng trên quan điểm nhị nguyên: Tốt/Xấu, Nóng/ Lạnh, Lành/Dữ,Đúng/Sai, Quân Tử Kiếm/Nhạc Bất Quần, Lệnh Hồ Xung/ Điền Bá Quang….

Khi nhìn như vậy, chúng ta đang tự giới hạn, và có thể không diễn tả trọn ven bản chất thật của vạn vật/hiện tượng/vũ trụ… Có lẽ, nên cho phép chúng ta nhìn rộng hơn một chút.

1/ Đùng và 2/Sai: Có ý nghĩa tương đối. Thường Đúng & Sai chỉ có ý nghĩa trong một spacetime/một nền văn hóa/một hệ thống qui chiếu… Có những điều Đúng ở hệ thống qui chiếu này nhưng Sai ởhệ thống qui chiếu kia.

Trong hình học Euclid, từ một điểm ngoài một đường thẳng, ta chỉ có thể vẻ một và chỉ một đường thẳng song song vớiđường thẳng đã cho. Nhưng với Riemann, không có khái niệm về đưòng thẳng, vì đường ngắn nhất nối hai điểm là một đường cong. Nói một cách khác, không có khái niệm về đường song song.

Trong nhiều nền văn hóa, việc một phụnữ ngủ với anh em của chồng là vô luân. Nhưng trong vài xã hội khác, điều này là tự nhiên.

3/ Vừa Đúng Vừa Sai: Một bó đuốc quay nhanh tạo nên một vòng tròn lửa. Vậy đây là một vòng tròn lửa hay chỉ la một bó đuốc? Bản chất của Ánh Sáng là một thí dụ khác. Bằng thí nghiệm & những dụng cụ đo lường, chúng ta có thê kết luận ánh sáng có bản chất khi thì hạt (particles) khi thì sóng (waves), hay vừa hạt vừa sóng. Để minh họa, có thể ví dụ dùng camera chụp một đồng tiền hai mặt đang quay tít trong không gian (vạn vật trong tự nhiên luôn luôn chuyểnđộng, không ngừng biến đổi). Tại nhiều thời điểm mình sẽ có những bức hình khác nhau, chụp được đồng tiền khi thì mặt này, khi mặt kia, nhưng không bao giờ mình chụp được hai mặt cùng lúc. Vô tình, (hay ngu dốt?) vì sự giới hạn của phương pháp đo lưòng và thiết kế thí nghiệm, quan sát viên đã áp đặt cho hiện tượng đồng tiền-hai-mặt-đang-quay một bản chất. Có thể nói, mình đang là một quan sát viên với những áp đặt chủ quan tùy tiện (thiết kế thí nghiệm và phương pháp đo lường giới hạn), đang quan sát một đối tượng, chứ không hòa nhập vào chínhđối tượng nên không thể “thấy” được trọn vẹn đối tượng Như Nó Đang Là.

Nói một cách khác, tại một không-thời (a specific spacetime) thực hiện việc quan sát, chính là lúc ta “tạo ra”, hay đang làm “ảnh hưởng” thực tại.

4/ Không Đúng Không Sai: Nhìn bầy sư tử đang tấn công bầy nai, hay một con cá sấu đang táp một chú hươu con, ta có thể thấy độc ác. Ta có sẽ cứu bầy nai hay chú hươu không? Khá nhiều vi dụ như vậy trong thiên nhiên, mà chúng ta có thể cho là sai, là vôđạo đức (immoral).

Và có thể sanh tâm can thiệp!

Thật ra, bản chất của các hiện tượng kia là phi đạo đức (non-moral), không đúng không sai. Thực tai vạn hữu là như vây, có mục đích nhằm thích ứng/thăng bằng môi sinh trong quá trình tiến hóa. Có thể nói, Đúng/Sai hay vô đạo đức là những phạm trù ta cố gán ghép cho hiện tượng với những suy nghĩ, qui ước, quan niệm đạo đức của con người.

Nổ lực can thiệp vào thiên nhiên với những hiểu biết giới hạn và quan niệm lệch lạc có thể làm thay đổi trật tự vận hành của vũ trụ tự nhiên.

Quantum entanglement cũng là một khái niêm vô cùng thú vị.

Năm 1982, tóan nghiên cứu A. Aspect thuộc viện đại học Paris, trong một thí nghiệm quan trọng, khám phá rằng ỏ một điều kiện nào đó, các hạt dưới nguyên tử, như âm điện tử hay photon, bằng một cách nào đó có thể liên lạc với nhau tức khắc bất chấp khõang cách giữa chúng bao xa đi nữa. Phải chăng chúng đã trao đổi thông tin (position, spin, momentum, polarization) với vận tốc nhanh hơn ánh sáng? Nếu không, cái gì làm hạt này có vẻ biết hạt kia đang làm gì tức khắc mà không vi phạm tiên đề vận tốc ánh sáng tuyệt đối của Einstein.Điều này được David Bohm, một vật lý gia thuộc viện đại học London, diễn nghĩa rằng, một thực tại khách quan thật ra không hề hiện hữu, mà vũ trụ vốn chỉ là một“Phóng Đồ Tòan Thể” chi tiết khổng lồ (hologram – PDTT.) Qua đó lý do để một hạt dưới nguyên tử mang thông tin của hạt kia bất chấp khõang cách, vd trong thí nghiệm Aspect, không phải vì chúng chuyển thông tin qua lại mà vì chúng không hềlà hai. Nói một cách khác, khõang cách chỉ là ảo giác! Khái niệm về PDTT được Dennis Gabor, Nobel vật lý 1971, khám phá năm 1947. Với sự phát triển của laser, lý thuyết PDTT dẫn đến những kiến thức sâu sắc về bản thể vật chất và cái nhìn mới mẻ về vũ trụ.  Để tạo nên một PDTT, dùng một tia laser được phân tán và tách làm hai. Một nửa chùm tia này cho chiếu trên một vật, đem hình ảnh của vật này lên một đĩa phim. Nửa chùm tia kia được hứong dẫn đi thẳng đến đĩa phim mà không đi qua vật muốn chụp. Hai tia laser cùng độ dài sóng này sẽ tạo nên hiện tượng “sóng tương tác cùng pha” (interference-giao thoa) với kết quả bất ngờ. Khi “rửa” âm bản – chiếu một tia laser cùng độ dài sóng lên đĩa phim-, một ảnh ba chiều sống động của vật hiện ra. Điểm độc đáo là, nếu đem âm bản cắt làm muôn mãnh thì mỗi mãnh mới khiđem “rửa” đều cho lại hình ảnh ba chiều nguyên vẹn của vật. Điều này có nghĩa, mỗi một điểm của PDTT đều mang thông tin của tòan thể. Đem PDTT chụp Mona Lisa cắt làm nhiều mãnh, mỗi một mãnh này khi được “rửa” đều cho lại hình ảnh ba chiều nguyên vẹn của nàng với trọn vẹn nụ cười bí hiểm. (lưu ý: cắt càng nhỏ hình càng không được rõ).

“Một trong tất cả, tất cả trong Một.” Hơn 2,500 năm trước, một vịPhật đã thấy như thế.

Tùy căn cơ, trình đô, tùy spacetime quan sát, ta có thể thấy “Nó “ đang là “hạt” Higgs boson duy/thống nhất hay đang là 2 hạt fermion and antifermion đối lập, ta có thể cho bản chất ánh sáng khi thì hạt khi thì sóng, có thể thấy có bờ này bờ kia, hay… chẳng có sông nào để vượt qua.Điều thú vị là, tất cả không hề mâu thuẩn …

Quantum entanglement có thể giúp ta thấy thế giới như là một hologram vĩ đại, một “lưới đế châu” dung nhiếp toàn thể, đều interconnected, trongđó mọi thứ đều tương quan gắn bó, đều mang thông tin của nhau, để có thể thấy vũ trụ nằm trong hạt cải, để có thể cảm nhận “cái đập cánh nhẹ nhàng của một cánh bướm ở trời Tây có thể gây nên bão tố ở trời đông…”

Đây cũng là điều thú vị của triết học Phật Giáo. Có lẽ, sẽ là căn bản cho những suy nghĩ của khoa học tương lai.

Hồ Đăng Thuận

Sept 23, 2014

 

 

Advertisements

Thảo luận

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: